NGÒI BÚT HOÁ MẠCH NGUỒN BẤT TỬ

Trong khói lửa chiến tranh của dân tộc, có những người cầm súng chiến đấu, có người cầm bút làm thơ, và cũng có những người mang cả cây bút lẫn trái tim dâng hiến cho tổ quốc, để rồi mãi mãi nằm lại giữa đại ngàn. Thôi Hữu, một cái tên giản dị, một hồn thơ đẹp, một nhà báo nhiệt huyết, đã hóa thân vào lý tưởng lớn lao ấy.

Nhà báo Thôi Hữu tên thật là Nguyễn Đỗ Giới, bút danh Trần Văn Ân, bút danh Tân Sắc, sinh năm 1921 tại huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa (nay là xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa). Những năm tuổi 18 đôi mươi, Thôi Hữu rời quê Thanh Hóa đi theo học tại Trường Kỹ nghệ thực hành Huế (nay là Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế). Nơi giảng đường tưởng chỉ dạy nghề cơ khí, điện nước lại trở thành điểm hẹn của những tâm hồn trẻ khao khát tự do. Ở đây, ông bí mật tham gia Đoàn Thanh niên phản đế, tổ chức tập hợp những thanh niên tiến bộ, lấy lý tưởng giải phóng dân tộc làm ngọn đuốc soi đường.

Năm 1943, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, sau đó ra Hà Nội hoạt động bí mật. Năm 1944, Thôi Hữu bị giặc Pháp bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò. Xiềng xích và nhà giam thực hẹ không thể khuất phục ý chí của người chiến sĩ trẻ tuổi. Ngay trong ngục tối, ông cùng các đồng chí tiếp tục sinh hoạt, học tập, được kết nạp vào thành ủy Hà Nội. Chính trong khói lửa và gian khổ ấy, ngọn lửa cách mạng trong ông càng thêm bùng cháy.

Ông tham gia viết báo, tuyên truyền vận động đấu tranh chống Pháp trên các tờ báo Hồn Nước (cơ quan của Đoàn thanh niên Cứu quốc), tờ Sự Thật (cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Đông Dương) từ trước Cách mạng tháng Tám. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Thôi Hữu nhập ngũ và tham gia viết cho tờ Vệ Quốc quân (tiền thân của Báo Quân đội Nhân dân ngày nay). Trong ký ức những người ở lại, Thôi Hữu hiện lên không chỉ là một nhà báo, nhà thơ dấn thân mà còn là một con người giàu tình cảm, sống trang hòa, nhân hậu.

Để hiểu rõ hơn về nhân cách, sự nghiệp của người cầm bút ấy, chúng tôi tiếp tục hành trình đến Thái Nguyên, nơi liệt sĩ Thôi Hữu đang an nghỉ. Đây là con đường dẫn vào nghĩa trang xã Vô Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên (nay là xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên). Một khung cảnh của hòa bình hiện hữu trong bầu xanh của cây trái, của ruộng đồng. Trên đồi cao thoáng mát, gió vi vu lặng lẽ, như dâng sự tri ân những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì tổ quốc. Và ở đó, nhà thơ, nhà báo, liệt sĩ Thôi Hữu đã dừng lại hành trình tuổi trẻ của mình khi mới 29 tuổi, giữa lúc tài năng đang nở rộ. Thôi Hữu hy sinh trên chiến trường Việt Bắc trong một vụ máy bay giặc Pháp ném bom ngày 6 tháng 12 năm 1950. Mảnh đất nơi Thôi Hữu nằm xuống cũng chính là nơi nuôi dưỡng nhiệt huyết và lý tưởng sống cao đẹp của một chàng trai trẻ tham gia kháng chiến bằng chính ngòi bút của mình.

Cách nơi yên nghỉ của nhà báo Thôi Hữu không xa chính là nơi Báo Quân đội Nhân dân ra số đầu tiên. Những câu chuyện về các thế hệ làm báo thời kỳ kháng chiến, trong đó có nhà báo Thôi Hữu, không khỏi làm chúng tôi xúc động. Ông là một nhà báo yêu nghề, năng nổ và xông xáo, có mặt dường như ở khắp chiến trường, các mặt trận, ăn ở, hành quân, chiến đấu cùng bộ đội và được cán bộ chiến sĩ rất yêu mến. Ông là người sáng lập và thường xuyên viết cho mục "Đọc bích báo rất hấp dẫn chiến sĩ". Các phóng sự như "Đi vào sao địch", "Tù binh đường số 4" của ông đã tái hiện khá sinh động hiện thực kháng chiến, ngợi ca khí phách anh hùng cũng như lòng nhân đạo cao cả của quân và dân ta.

Ôn lại quãng thời gian hoạt động sôi nổi của nhà thơ, liệt sĩ Thôi Hữu, chúng tôi càng thêm tự hào về một thế hệ cầm bút luôn đồng hành với sự nghiệp cách mạng của Đảng và của nhân dân. Giữa chiến khu Việt Bắc ngày 19 tháng 5 năm 1950, trong buổi gặp gỡ các nhà văn, nhà thơ, nhà báo Thôi Hữu vinh dự được bắt tay Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khoảnh khắc ngần tuổi màng thiêng liêng ấy là niềm hạnh phúc lớn trong cuộc đời một người cầm bút chiến sĩ.

Không chỉ để lại dấu ấn trong nghề báo, Thôi Hữu còn gửi trọn tâm hồn và lý tưởng của mình vào những vần thơ. Tuyển tập "Thôi Hữu" là công trình biên soạn tập hợp các tác phẩm của nhà thơ cách mạng Thôi Hữu, ra mắt bạn đọc hơn 30 năm sau ngày ông hy sinh. Cuốn sách bao gồm các bài thơ nổi tiếng của ông, trong đó có bài "Lên Cẩm Sơn", đã được đưa vào nhiều tuyển tập thơ khác nhau, thể hiện tinh thần lạc quan và tình yêu với Bộ đội Cụ Hồ trong kháng chiến. Bài thơ này được đăng trên Báo Vệ Quốc quân số 21 ngày 15 tháng 4 năm 1948 với bút danh là Tân Sắc:

Lòng tôi bừng thức, tính trai mạnh,

Muốn viết bài thơ rộn tiếng cười.

Tặng những anh tôi trong lửa đá,

Qua nghìn gian khổ, vẫn vui tươi.

Không chỉ thế, đọc thơ ông, người ta thấy ở đó một con người nó vừa phóng khoáng, hào hoa, có ý chí và rất là đàn ông, mạnh mẽ và nhiệt huyết. Đồng thời trong thơ của ông ấy thì cũng rất mật mả, nó êm ả, nó rất là đẹp. Đấy thế thành ra là những cái thơ của ông ấy nó kết hợp vừa là một con người nghệ sĩ và người lính nó hòa quyện lại với nhau, nó tạo nên một cái con người, một cái hình ảnh, một cái người lính khá là điển hình cho một cái người lính hào hoa bước vào trong cái trận chiến để mà giành lại độc lập tự do cho dân tộc.

Thôi Hữu đã sống một cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực sáng. Ông đi vào lịch sử không chỉ như một nhà thơ, nhà báo mà còn như một người chiến sĩ đã biến ngòi bút thành vũ khí, biến thơ ca thành tiếng gọi non sông. Hôm nay, giữa những trang báo Quân đội Nhân dân, tinh thần ấy vẫn được tiếp nối, để ngọn lửa Thôi Hữu mãi cháy trong lòng đồng chí, đồng đội và bạn đọc cả nước.