Ngôi miếu giữa biển khơi

Năm 1835, dưới triều vua Minh Mạng, một công trình đặc biệt được dựng tại Hoàng Sa, đó là một ngôi miếu được sử liệu ghi lại với tên gọi “thần từ”. Câu chuyện về ngôi miếu này cho thấy những chuyến đi của người Việt ra Hoàng Sa thời ấy không chỉ có hoạt động khảo sát, đo đạc mà còn có việc xây dựng các công trình trên đảo. Theo Đại Nam thực lục, khi các đoàn thuyền ra Hoàng Sa, họ phát hiện tại khu vực này có một cồn cát trắng, cây cối xanh tốt, giữa cồn có giếng nước và phía tây nam có một ngôi miếu cổ. Nhà vua sau đó cho rằng cần dựng một ngôi miếu mới tại đây. Năm trước, triều đình từng có ý định thực hiện công việc này nhưng do thời tiết và sóng gió nên chưa thể tiến hành. Đến năm Minh Mạng thứ 16, tức năm 1835, nhà vua tiếp tục sai người thực hiện. Phạm Văn Nguyên được giao chỉ huy đoàn thuyền, cùng với binh lính và nhân công từ Quảng Ngãi, Bình Định vận chuyển vật liệu ra đảo. Hãy thử tưởng tượng hành trình của những người thợ và binh lính ngày ấy. Để xây dựng một công trình trên một hòn đảo nằm xa đất liền, trước tiên họ phải chuẩn bị vật liệu. Gỗ, đá và những vật dụng cần thiết phải được vận chuyển bằng thuyền. Không có con đường nào nối đất liền với đảo. Không có xe tải hay cần cẩu hiện đại. Tất cả đều phải được đưa lên những chiếc thuyền rồi vượt qua biển. Chỉ riêng việc vận chuyển vật liệu đã là một công việc khó khăn. Khi đoàn thuyền đến nơi, những người được giao nhiệm vụ bắt đầu xây dựng. Công trình được dựng lên giữa không gian biển đảo xa xôi. Theo ghi chép trong sử liệu, ngoài ngôi miếu còn có bia đá được dựng bên trái và bình phong được xây phía trước. Điều đáng chú ý là công việc được hoàn thành trong thời gian tương đối ngắn. Những người tham gia phải tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi để hoàn thành công việc trước khi trở về đất liền. Trong những ngày làm việc trên đảo, họ phải đối mặt với nắng, gió và điều kiện sinh hoạt khác xa đất liền. Nhưng họ vẫn hoàn thành nhiệm vụ. Sau khi công trình được dựng xong, đoàn thuyền trở về. Ngôi miếu ở lại giữa biển. Những người xây dựng có thể đã không nghĩ rằng hàng trăm năm sau câu chuyện về công trình ấy vẫn được nhắc đến. Nhưng sử liệu đã ghi lại. Những dòng chữ trong Đại Nam thực lục giúp hậu thế biết rằng triều đình nhà Nguyễn từng tổ chức xây dựng công trình tại Hoàng Sa. Câu chuyện này cũng cho thấy những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ không chỉ là những người lính. Họ còn có những người thợ, nhân công và những người làm nhiệm vụ vận chuyển vật liệu. Mỗi người đều góp phần vào một công việc chung. Nếu không có người chuẩn bị vật liệu, công trình không thể được xây dựng. Nếu không có những người điều khiển thuyền, vật liệu không thể đến đảo. Nếu không có những người thợ, ngôi miếu không thể hoàn thành. Một công trình tưởng như đơn giản vì vậy lại cần sự phối hợp của rất nhiều người. Đối với lịch sử biển đảo, những công trình như vậy có giá trị đặc biệt bởi chúng là dấu tích của con người trên những vùng biển xa. Người xưa không chỉ đi qua biển rồi trở về. Họ để lại những dấu vết vật chất trên đảo. Những dấu vết ấy cùng với các văn bản lịch sử tạo nên những tư liệu giúp thế hệ sau hiểu hơn về quá trình hoạt động của con người trên biển đảo. Câu chuyện về ngôi miếu cũng gợi lên hình ảnh những người thợ đứng giữa biển khơi, ngày ngày làm việc dưới nắng và gió để hoàn thành nhiệm vụ. Họ có thể nhớ đến gia đình ở quê nhà, nhớ đến cuộc sống quen thuộc trên đất liền và mong ngày trở về. Nhưng trước khi trở về, họ phải hoàn thành công việc đã được giao. Đó là những con người bình thường nhưng đã góp phần để lại dấu tích trong lịch sử. Ngày nay, khi đọc lại những dòng sử liệu về ngôi miếu giữa Hoàng Sa, chúng ta có thể thấy phía sau những câu chữ ngắn gọn ấy là cả một hành trình. Có những con thuyền vượt biển. Có những người mang vật liệu lên đảo. Có những người xây dựng công trình. Có những người ghi chép lại sự việc. Và cuối cùng, tất cả được lưu lại trong sử sách. Ngôi miếu có thể đã trải qua những biến đổi theo thời gian, nhưng câu chuyện về nó vẫn còn nguyên giá trị lịch sử. Nó nhắc chúng ta rằng biển đảo không chỉ hiện diện trên bản đồ mà còn gắn với những con người đã từng đặt chân đến, làm việc và để lại dấu tích ở đó. Từ một ngôi miếu giữa biển khơi, chúng ta có thể nhìn thấy hình ảnh của những con người cách đây gần hai trăm năm đã vượt qua những khó khăn của biển cả để hoàn thành nhiệm vụ. Câu chuyện ấy góp thêm một mảnh ghép vào bức tranh lịch sử lâu dài về biển đảo Việt Nam.