NGÔI MỘ KHÔNG TÊN
Câu chuyện về những ngôi mộ không tên nơi chiến trường, nơi danh tính mất đi nhưng sự hy sinh thì không bao giờ vô danh.
Ở Thành cổ, có những ngôi mộ không tên nằm lẫn trong cỏ dại, im lặng như chính số phận của người nằm dưới đó.
Không bia đá.
Không ngày tháng.
Chỉ có một nắm đất nhô lên, đôi khi cắm tạm một cành cây khô.
Chúng tôi từng chôn đồng đội trong vội vã như thế. Không phải vì thiếu thương xót, mà vì bom đạn không cho phép dừng lại lâu hơn. Có người ra đi mà chúng tôi còn chưa kịp hỏi tên đầy đủ. Có người chỉ biết biệt danh, hoặc quê quán mơ hồ.
“Sau này hòa bình, sẽ tìm lại.”
Chúng tôi tự hứa với nhau như vậy.
Nhưng chiến tranh kéo dài, người còn sống thì tiếp tục ra trận, người đã nằm xuống thì ngày một nhiều hơn. Không phải lời hứa nào cũng kịp thực hiện.
Nhiều năm sau, khi trở lại, tôi đứng lặng trước một dãy mộ không tên. Tôi không biết ai nằm ở đâu. Nhưng tôi biết chắc: trong số đó có những người từng chia cho tôi nửa bi đông nước, từng che tôi khi bom nổ, từng cười rất hiền giữa những ngày khốc liệt nhất.
Không có tên không có nghĩa là không có cuộc đời.
Không có bia không có nghĩa là không có ký ức.
Những ngôi mộ không tên ấy là minh chứng rằng: có những con người đã chấp nhận tan vào đất nước, để Tổ quốc được gọi tên mình trong hòa bình.
