Ngôi nhà bên đầm Nại và truyền thống cách mạng kiên trung của đại gia đình Mẹ Mỹ
Gắn bó với ngôi nhà bên đầm Nại lộng gió thuộc làng Phương Cựu (Phương Hải, Ninh Hải), Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Mỹ (sinh năm 1892) đã ngược xuôi tảo tần vắt kiệt sức mình nuôi 10 người con khôn lớn. Trong số đó, có tới 8 người hăng hái thoát ly tham gia cách mạng. Cuộc đời Mẹ khép lại bằng một nốt trầm đầy xót xa khi Mẹ vĩnh viễn mất tích, bị hãm hại trong một chuyến đi buôn trái cây vào mùa xuân năm 1947. Không kịp sống đến ngày chứng kiến các con lập công, nhưng tinh thần yêu nước của Mẹ đã hóa thành ngọn lửa soi đường. Viết tiếp bản hùng ca dang dở của gia đình, ba người con trai ưu tú (anh Bùi Bảy, Bùi Tám, Bùi Minh) đã kiên cường bám trụ chiến đấu và lần lượt ngã xuống, dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc.

BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGUYỄN THỊ MỸ
Sinh năm: 1892 Quê quán: Phương Hải, Ninh Hải
Có 3 con liệt sĩ:
Bùi Bảy
Bùi Tám
Bùi Minh
Chúng tôi về thăm nhà mẹ Nguyễn Thị Mỹ ở thôn Phương Cựu, xã Phương Hải, huyện Ninh Hải, ngôi nhà ngói ba gian mang đậm nét xưa, mặt hướng ra đầm Nại bốn mùa lộng gió. Ngôi nhà này là chứng nhân của bao nỗi vui buồn trong cuộc đời mẹ Mỹ và những người con thân yêu của mẹ đã anh dũng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Gia đình Mẹ Mỹ có truyền thống vẻ vang trong sự nghiệp đấu tranh chống giặc giữ nước. Mẹ Mỹ có mười người con trai, con gái thì đã có tám người tham gia cách mạng, trong đó có ba người hy sinh. Và, chị ruột của mẹ Mỹ là Mẹ Nguyễn Thị Nhành cũng đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng.
Thuở sinh thời mẹ đến các xã vùng xa có đông đồng bào dân tộc ít người để mua trái cây về làng bán cho người dân địa phương. Nghề mua bán trái cây của mẹ đã nuôi mười người con trưởng thành. Thế rồi vào một ngày mùa xuân năm 1947, mẹ cùng những người làng đánh xe bò lên các xã vùng xa mua trái cây nhưng cả nhóm người ra đi đều không trở về. Gia đình lùng kiếm mẹ trong nhiều năm liền nhưng vẫn không tìm ra tung tích. Kẻ xấu đã ám hại mẹ Mỹ cùng những người dân lành thôn Phương Cựu trong chuyến đi cùng mẹ. Gia đình lấy ngày mẹ ra đi để làm ngày giỗ hàng năm.
Trước đây, nhìn thấy sự tàn ác của thực dân Pháp đóng đồn ở cầu Đồng Nha lùng bố, chặt đầu, hành hạ những người dân lành lương thiện, mẹ mong những người con của mình mau khôn lớn tham gia cách mạng đánh đuổi giặc Pháp. Rồi từng thời gian, những người con trai lớn của mẹ lần lượt tham gia đánh Pháp rồi chống Mỹ xâm lược. Sau Cách mạng tháng 8.1945 thành công, mẹ Mỹ có hai người con trai gia nhập bộ đội và du kích địa phương là anh Bùi Bảy và Bùi Tám. Anh Bảy hy sinh trong đợt công tác về làng nhận gạo tiếp tế của cơ sở cho lực lượng cách mạng địa phương vào tháng 2.1949. Tổ công tác của anh Bảy gồm 4 người bị lính Pháp bao vây bắn trúng anh bị thương nặng rồi hy sinh tại xã Phương Hải. Anh Bùi Tám gia nhập bộ đội đơn vị 210 huyện Thuận Bắc đã hy sinh trên đường đi công tác vào tháng 10.1952. Phát huy truyền thống cách mạng của gia đình, trong thời kỳ chống Mỹ, người con trai út là anh Bùi Minh tham gia lực lượng du kích rồi làm xã đội trưởng xã Phương Hải. Với bản tính nhanh nhẹn trong chỉ huy, kiên cường trong chiến đấu, anh Bảy cùng đồng đội tham gia nhiều đợt diệt ác chống càn gây cho địch nhiều tổn thất nặng nề. Và những người con trai con gái của mẹ Mỹ là những cơ sở cách mạng nòng cốt ở địa phương tích cực tham gia chống giặc, giữ nước đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước mùa xuân - 1975. Những người cháu nội, cháu ngoại của mẹ Mỹ tiếp tục tham gia sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Hiện nay, có những người trưởng thành đảm nhận những vị trí cốt cán ở địa phương.
Chúng tôi thầm biết ơn mẹ đã một đời gian khổ sớm hôm làm lụng nuôi con. Sự đóng góp của Mẹ cho cách mạng được Đảng, Nhà nước và nhân dân tạc dạ ghi ơn. Vì những công lao to lớn đó, ngày 17-12-1994, Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu cao quý: Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho Mẹ Nguyễn Thị Mỹ.



