Ngôi nhà của cố Thiếu tướng Nguyễn Thị Định vẫn lưu giữ nhiều kỷ vật về vị nữ tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam

Bước lên từng bậc trên chiếc cầu thang xoắn, chúng tôi ghé thăm một gian phòng yên lặng ở tầng trên, nơi bà trút hơi thở cuối cùng sau một cơn đau tim vào năm 1992. Giờ đây, gian phòng ấy được dùng làm nơi lập bàn thờ cố nữ tướng, và lưu giữ những kỷ vật của bà — tấm huân chương, đôi kính râm, xấp vải bạt được lấy từ lính Mỹ, máy radio bà thường dùng để nghe đài BBC khi ẩn nấp trong rừng, và cả những bức hình của bà cùng gia đình.

Ngày hôm ấy, chúng tôi được đón tiếp và trò chuyện với người cháu gái là bà Nguyễn Thị Mẫn. Không chỉ là người thân, bà Mẫn còn là phụ tá cho nữ tướng trong suốt thập kỷ cuối cùng của cuộc chiến tranh chống Mỹ (1965-1975). Bà vừa giới thiệu về các kỷ vật trong phòng, vừa hồi tưởng về người cô quá cố của mình.

“Cô là một người phụ nữ xuất chúng. Cái giỏi nhất của cô Ba là động viên tinh thần cho anh em chiến sĩ trong lúc gian khổ, giúp họ giữ được niềm tin về thắng lợi của cuộc kháng chiến trường kỳ,” bà Mẫn nói.

Sinh ra là một cô bé ốm yếu với căn bệnh hen suyễn, nữ tướng Nguyễn Thị Định đã chiến đấu anh dũng cho nền cách mạng Việt Nam và trở thành nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng quan trọng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Không dừng lại đó, bà cũng là người đã dẫn dắt phong trào du kích chống lại chính quyền miền Nam Việt Nam vào năm 1960, cuộc nổi dậy được xem là “khởi đầu thực sự của Cuộc chiến tranh chống Mỹ.” Nhưng hơn hết, chính số phận của người phụ nữ trong bối cảnh lúc bấy giờ đã là động lực lớn lao khiến bà không ngừng đấu tranh.

“Phụ nữ sống dưới chế độ đế quốc, phong kiến, chúng tôi không có một cái quyền gì cả,” bà Ba Định chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với đoàn làm phim người Mỹ vào năm 1981, sáu năm sau khi chiến tranh kết thúc. “Chỉ là một cái máy đẻ, làm một cái món đồ chơi để cho những kẻ đế quốc, những kẻ ăn trên ngồi trước trù dập, chà đạp lên nhân phẩm của người phụ nữ. Cho nên vì vậy mà tôi tham gia cách mạng.”

Không chỉ là nữ thiếu tướng đầu tiên của Việt Nam, Nguyễn Thị Định còn ủng hộ mạnh mẽ việc bảo tồn lịch sử phụ nữ Việt Nam trong thời bình. Di sản bà để lại không chỉ là tên phố, tên trường học hay công viên mà còn là các học bổng mang tên bà dành cho các bé gái, cùng nhiều hoạt động từ thiện khác. Tuy nhiên, chỉ sau vài thập kỉ hậu chiến tranh, tiểu sử thời chiến của nữ anh hùng này dường như đã trở thành một ký ức xa lạ với người trẻ.

Chị Nguyễn Thị Tuyết, Phó Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam được Nguyễn Thị Định thành lập năm 1987, cho biết: “Khát khao của bà là giúp giải phóng Việt Nam, và bà đã cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp ấy. Bà cũng luôn dốc sức giúp phụ nữ Việt Nam vươn lên và cải thiện cuộc sống của mình.”

Nhờ những nỗ lực của người cô ruột, bà Mẫn cũng đã có thể đóng góp cho công cuộc giành độc lập cho nước nhà. Một ngày nọ vào năm 1965, bà Ba Định gọi điện cho bà Mẫn và đề nghị cháu gái làm trợ lý cho mình trong các hoạt động kháng chiến.

“Cô Ba gọi tôi lên và nói tôi phụ giúp cho cô,” bà Mẫn nhớ lại. “Lúc đó cô Ba đang là Phó Tư lệnh [Quân Giải phóng miền Nam] và cần một người phụ cho cổ.”

Thiếu phương tiện di chuyển, bà Mẫn đã phải đi bộ cả quãng đường 150km từ Bến Tre, băng qua cả địa phận của địch để gặp cô mình ở Tây Ninh.

“Tôi đã rất mừng vì có thể sát cánh bên cô Ba. Tôi không thấy sợ gì,” bà Mẫn cho biết.

Suối giai đoạn này, hai người cô cháu dành phần lớn thời gian để làm việc trong rừng và bí mật di chuyển giữa các căn cứ.

“Chắc vì vậy nên tới giờ tôi còn khoẻ lắm,” bà Mẫn cười và nói.