Ngôi nhà số 4 Hàng Đào

Đầu thế kỷ XX, Hà Nội là một trong những trung tâm quan trọng của đời sống chính trị, văn hóa và kinh tế ở Bắc Kỳ. Tại đây, nhiều trí thức bắt đầu suy nghĩ về tình trạng đất nước và tìm kiếm phương thức canh tân.

Ngôi nhà của Lương Văn Can ở số 4 phố Hàng Đào trở thành một địa điểm đáng chú ý trong quá trình ấy. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, từ năm 1906 đến đầu năm 1907, nhà ông thường là nơi lui tới của những nhà Nho yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Tăng Bạt Hổ và Nguyễn Quyền.

Đây không phải là một trường học ngay từ đầu. Đó trước hết là nơi những người có chung mối quan tâm về vận mệnh đất nước gặp gỡ và trao đổi.

Họ đứng trước một câu hỏi lớn: làm thế nào để Việt Nam thoát khỏi tình trạng yếu kém và có thể đối phó với một thế lực thực dân có ưu thế về quân sự, kinh tế và khoa học?

Trong những cuộc trao đổi ấy, giáo dục ngày càng được coi trọng. Những người chủ trương Duy Tân cho rằng nếu người dân không được mở mang kiến thức thì rất khó tạo ra một xã hội mạnh.

Lương Văn Can với kinh nghiệm dạy học và uy tín của một người đỗ Cử nhân có vai trò đặc biệt trong việc biến ý tưởng ấy thành hoạt động cụ thể.

Từ những cuộc gặp gỡ tại Hàng Đào, ý tưởng thành lập một trường học theo phương thức mới dần hình thành. Trường không nhằm phục vụ khoa cử truyền thống mà hướng tới việc mở mang dân trí, truyền bá kiến thức mới và khuyến khích thực nghiệp.

Sau đó, Đông Kinh Nghĩa Thục được thành lập. Nhà riêng của Lương Văn Can trở thành một trong những cơ sở đầu tiên của trường.

Ngôi nhà số 4 Hàng Đào vì vậy không chỉ là nơi ở của một gia đình. Trong một thời gian ngắn, nó trở thành một địa điểm quan trọng của phong trào giáo dục và yêu nước đầu thế kỷ XX.