Ngôi trường bên sông Tô Lịch và triết lý giáo dục không phân biệt giàu nghèo

Chu Văn An (tên thật là Chu An) sinh năm 1292 tại thôn Văn, xã Quang Liệt (nay thuộc thanh trì, Hà Nội). Từ thuở nhỏ, ông đã nổi tiếng là người học vấn uyên bác, tính tình nghiêm nghị, chính trực và không màng đến vinh hoa phú quý, đường quan lộ bằng phẳng.

Sau khi thi đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ), ông từ chối lời mời ra làm quan của triều đình, quyết định trở về quê nhà mở trường cung cấp kiến thức cho học trò tại làng Huỳnh Cung bên bờ sông Tô Lịch. Thời bấy giờ, nền giáo dục phong kiến thường chỉ dành cho tầng lớp quý tộc, con nhà giàu có. Thế nhưng, trường của thầy Chu Văn An lại rộng mở đón nhận tất cả sĩ tử, từ con nhà vương tôn công tử cho đến những đứa trẻ nghèo khó nơi làng quê.

Ông là người đặt nền móng cho triết lý "giáo dục không phân biệt đối xử". Trên giảng đường, ông cực kỳ nghiêm khắc nhưng hết mực yêu thương học trò, chú trọng dạy đạo đức làm người trước khi dạy chữ nghĩa. Tiếng tăm về một người thầy có nhân cách ngời sáng, liêm chính đã lan xa khắp bờ cõi, khiến học trò từ muôn phương dập dìu lều chõng tìm đến bái sư. Nhiều học trò xuất sắc xuất thân từ ngôi trường bên sông Tô Lịch sau này đã đỗ đạt cao, trở thành những đại thần rường cột của triều đình như Phạm Sư Mạnh, Lê Quát, nhưng mỗi khi về thăm thầy vẫn khép nép giữ đúng lễ nghĩa khôn khéo.