Ngôi trường nhỏ và chí thép của Mẹ Bùi Thị Mè
đằng sau sự nỗ lực, hăng say cống hiến công tác ấy, mẹ còn phải chịu đựng nỗi đau chia ly “nước mắt lặn vào tim” khi 4 con trai trực tiếp chiến đấu ở chiến trường chống Mỹ thì 3 người vĩnh viễn không trở về, một người bị thương.
Năm 1950, mẹ Bùi Thị Mè (tức Năm Mè) cùng gia đình chuyển từ quê chồng là ông Nguyễn Văn Nhơn, một trí thức yêu nước ở Mỏ Cày, Bến Tre về xã Đức Mỹ, quận Càng Long, tỉnh Trà Vinh. Một nhà 8 người (với 4 con trai, 2 con gái) không thể thoát ly vào chiến khu nên mẹ đã tìm cách liên lạc với Tỉnh ủy Trà Vinh để hoạt động hợp pháp cho cách mạng. Mẹ mở trường trung học tư thục ở xã Long Đức, huyện Châu Thành để tránh con mắt dò xét của mật thám Pháp, nhưng thực chất bên trong trường là một cơ sở hợp pháp của Tỉnh ủy Trà Vinh. Hiệu trưởng Bùi Thị Mè vừa trực tiếp dạy học, vừa là đầu mối liên lạc của cách mạng. Thời gian này, tổ chức phân công bà đảm nhiệm vai trò là Tổng thư ký Hội phụ nữ tỉnh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội chẩn tế xã hội tỉnh Trà Vinh.
Quá trình ấy, bằng các hoạt động tích cực và uy tín của mình, đồng chí Bùi Thị Mè tiếp xúc với các tầng lớp xã hội, trong đó có nhiều trí thức, thương gia và tích cực vận động họ ủng hộ kháng chiến.
Sau một thời gian, nghi ngờ cơ sở của mẹ Năm Mè, năm 1957, chính quyền Ngô Đình Diệm ra lệnh đóng cửa trường học. Mẹ lên Sài Gòn hoạt động, sau đó, mẹ vào công tác ở Khu ủy Khu Tây Nam bộ và được Trung ương Cục rút về R đóng ở Tây Ninh. Khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam do kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát làm Chủ tịch thành lập, mẹ được phân công giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Y tế - Xã hội - Thương binh, chuyên trách công tác xã hội - thương binh của Chính phủ. Đảm nhiệm nhiều trọng trách, suốt từ 1969 đến năm 1976, mẹ đã hoạt động sôi nổi, sâu sát cơ sở, phong trào, đóng góp vào cuộc cách mạng giải phóng miền Nam...
Thế nhưng, đằng sau sự nỗ lực, hăng say cống hiến công tác ấy, mẹ còn phải chịu đựng nỗi đau chia ly “nước mắt lặn vào tim” khi 4 con trai trực tiếp chiến đấu ở chiến trường chống Mỹ thì 3 người vĩnh viễn không trở về, một người bị thương.
Từ trong kháng chiến đến ngày hòa bình, xây dựng đất nước, mẹ Bùi Thị Mè luôn giữ vững bản lĩnh kiên định, ý chí kiên cường của người cách mạng, mẹ của ba liệt sĩ và một đảng viên cộng sản. Dù sức khỏe bị ảnh hưởng nhiều do di chứng chiến tranh nhưng mẹ luôn cố gắng vượt qua, hết lòng với công tác cho khi nghỉ hưu trên cương vị Phó chủ tịch Hội chữ thập đỏ TP Hồ Chí Minh. Ngày 17-12-1994, mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam anh hùng ngay trong đợt đầu tiên. Tháng 3-2014, do tuổi cao, sức yếu mẹ đã từ trần ở tuổi 93.
