Ngọn bút đập tan nguy cơ chiến tranh – Trạng nguyên Trần Tất Văn và tấm lòng yêu nước thương dân vùng đất An Lão

Trần Tất Văn sinh ra và lớn lên tại làng Nguyệt Áng, huyện An Lão, thành phố Hải Phòng – một vùng đất quê hương giàu truyền thống văn hiến và hiếu học lâu đời. Ngay từ thời niên thiếu, ông đã nổi tiếng khắp vùng bởi tư chất thông minh khác người, học một biết mười, đọc rộng hiểu sâu kinh sử và sở hữu tài năng văn chương uyên bác. Năm 1526 (khoa Bính Tuất), dưới triều vua Lê Cung Hoàng, ông lặn lội tham gia kỳ thi Hương, thi Hội và thi Đình. Tại kỳ thi Đình, bài văn策 của ông với những luận giải xuất sắc về việc trị quốc an dân đã chinh phục hoàn toàn các vị giám khảo, giúp ông đăng quang danh hiệu Trạng nguyên cao quý, trở thành niềm tự hào lớn lao của vùng đất An Lão và toàn cõi Đất Cảng.

Khi nhà Mạc thành lập, trân trọng đức độ và tài năng kiệt xuất của vị tân Trạng nguyên, triều đình nhà Mạc đã bổ nhiệm Trần Tất Văn giữ nhiều trọng trách cao cấp như Thượng thư Bộ Binh, kiêm Đông Các Đại học sĩ. Trên cương vị một vị quan đầu triều, ông luôn giữ vững khí tiết thanh liêm, thẳng thắn, đem hết tài trí ra để lo cho dân, cho nước, tận tụy chăm lo phát triển giáo dục và giữ gìn trật tự an ninh cho nhân dân.

Năm 1538, một thử thách vô cùng lớn đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của dân tộc. Nhà Minh ở phương Bắc cậy thế nước lớn, lấy cớ Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê, đã tập trung hàng chục vạn đại quân áp sát biên giới phía Bắc, ngông cuồng đe dọa sẽ tràn sang san bằng và xâm lược nước ta. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, khi nguy cơ một cuộc chiến tranh tàn khốc với những đau thương, tang tóc có thể giội xuống đầu hàng triệu người dân lành bất cứ lúc nào, triều đình nhà Mạc đã tin tưởng giao trọng trách cho Trạng nguyên Trần Tất Văn soạn thảo tờ biểu ngoại giao gửi Vua nhà Minh.

Đặt trọn tâm huyết, lòng yêu nước thương dân và trí tuệ của mình vào từng nét bút, Trần Tất Văn đã hoàn thành bản ngoại giao văn nổi tiếng lịch sử. Tờ biểu do ông soạn thảo là một tác phẩm kiệt tác: vừa thể hiện sự khiêm nhường, mềm dẻo về mặt ngoại giao đúng mực của một nước nhỏ, vừa chứa đựng những lý lẽ đanh thép, vô cùng sắc bén về tính chính thống, sự ổn định của đất nước và lòng dân Đại Việt; đồng thời vạch rõ những hậu quả thảm khốc, hao tổn xương máu cho cả hai bên nếu chiến tranh nổ ra. Khi nhận và đọc bản biểu của Trần Tất Văn, Vua Minh cùng toàn thể triều thần nhà Minh đã phải trầm ồ thán phục trước trí tuệ, lập luận và văn phong kiệt xuất của vị Trạng nguyên đất Việt. Buộc phải nể sợ và thừa nhận thực tế, Vua Minh đã hạ lệnh bãi bỏ việc xuất quân, thu hồi dã tâm xâm lược.

Chỉ bằng một ngọn bút ngoại giao thiên tài và trí tuệ kiệt xuất, Trạng nguyên Trần Tất Văn đã dập tắt hoàn toàn một cuộc chiến tranh tàn khốc, cứu sống hàng vạn sinh linh, bảo vệ vẹn toàn nền hòa bình cho Tổ quốc. Công lao vĩ đại của ông mãi mãi được sử sách ghi danh, là biểu tượng sáng ngời cho tài năng ngoại giao và trí tuệ văn hiến của vùng đất Hải Phòng.