Ngọn bút rút ruột nhả tơ giữa Hà thành và bản án xé tan xã hội thực dân

Trong dòng chảy lịch sử văn học và cách mạng Việt Nam giai đoạn trước năm 1945, cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc không chỉ bùng nổ qua những cuộc khởi nghĩa vũ trang hay các phong trào bãi công, mà còn diễn ra vô cùng quyết liệt trên mặt trận văn hóa - tư tưởng. Những nhà văn, nhà báo tiến bộ chính là những chiến sĩ dũng cảm dùng ngòi bút làm vũ khí sắc bén để phanh phui bản chất thối nát, giả dối của xã hội thực dân nửa phong kiến. Trong số những cây bút đại thụ của dòng văn học hiện thực, Vũ Trọng Phụng (được mệnh danh là "Ông vua phóng sự Bắc Kỳ") nổi bật như một tượng đài kiệt xuất. Sự đóng góp to lớn của Vũ Trọng Phụng cho lịch sử đất nước không chỉ ở kho tàng tác phẩm đồ sộ, sắc bén như "Số đỏ", "Giông tố", "Vỡ đê", "Cơm khoai cơm thịt", mà dấu ấn lịch sử vô giá của ông chính là thái độ dấn thân phi thường: ông đã hy sinh cả sức khỏe, tuổi thanh xuân và phẫn nộ trước bất công để dùng ngòi bút làm chiếc gương soi phản chiếu toàn bộ sự thối nhữa của chế độ cũ, thức tỉnh tinh thần tự tôn và khát vọng công lý cho hàng vạn quần chúng nhân dân.

Nhà văn Vũ Trọng Phụng sinh năm 1912 tại Hà Nội, quê gốc ở làng Hảo, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình nghèo khổ, mồ côi cha từ khi mới 7 tháng tuổi, ông trải qua một tuổi thơ thiếu thốn và sớm phải lao vào đời kiếm sống bằng nghề viết báo, viết văn. Sống trong căn nhà lợp lá chật hẹp ở ngõ Hàng Cơm (Hà Nội), Vũ Trọng Phụng tận mắt chứng kiến cảnh những người lao động nghèo bị áp bức, trong khi giới thượng lưu tùng phèo, tay sai thực dân lại sống sa đọa, hợm hĩnh trên xương máu đồng bào.

Cột mốc lịch sử đánh dấu sự bùng nổ rực rỡ và đỉnh cao sức sáng tác phi thường của Vũ Trọng Phụng diễn ra vào năm 1936. Đây là thời kỳ phong trào Mặt trận Bình dân tại Pháp giành thắng lợi, tạo ra bầu không khí dân chủ ngắn ngủi tại Đông Dương, mở đường cho báo chí và văn học tiến bộ cất lên tiếng nói sự thật.

Năm 1936, xã hội Hà Nội và các đô thị miền Bắc đang lên cơn sốt với những phong trào "Âu hóa", "Văn minh", "Thể thao" rộ lên như một tấn trò hề do chính quyền thực dân cổ xúy hòng làm mụ mị đầu óc thanh niên. Cùng lúc đó, căn bệnh lao phổi quái ác bắt đầu tàn phá cơ thể Vũ Trọng Phụng, cộng thêm gánh nặng cơm áo gạo tiền đè nặng lên vai người thanh niên mới 24 tuổi.

Thế nhưng, vượt lên trên nỗi đau thể xác và sự túng quẫn tận cùng của năm 1936, Vũ Trọng Phụng đã lao vào làm việc với một tinh thần dấn thân nghẹn ngào. Đêm đêm, dưới ánh đèn dầu leo lắt trong căn gác trọ Hà Nội, giữa những cơn ho rút ruột ra máu, ông thức trắng đêm để vắt cạn từng giọt máu và trí tuệ cho những trang viết.

Chính trong năm 1936 lịch sử ấy, Vũ Trọng Phụng đã làm nên một kỳ tích chưa từng có trong lịch sử văn học dân tộc: ông hoàn thành liên tiếp bốn tiểu thuyết kiệt tác ("Số đỏ", "Giông tố", "Vỡ đê", "Làm đĩ") cùng phóng sự nổi tiếng "Cơm khoai cơm thịt".

Bằng ngòi bút trào phúng sắc như dao cạo và cái nhìn hiện thực sâu sắc, Vũ Trọng Phụng ra đời các tác phẩm năm 1936 đã xé rách bức màng "văn minh" giả dối của xã hội thực dân. Ông vạch trần sự hợm hĩnh của lũ quan lại, tay sai qua những nhân vật như Xuân Tóc Đỏ, Nghị Hách, đồng thời phản ánh chân thực bi kịch vỡ đê, mất mùa và tiếng khóc xé lòng của hàng triệu nông dân nghèo. Những tác phẩm ra đời năm 1936 của ông như một trận cuồng phong quét qua tư tưởng xã hội, giội những đòn đanh thép vào trật tự thống trị của thực dân - phong kiến, thức tỉnh nhân dân nhận diện rõ bản chất phản động của chế độ cũ.

Dù quỷ quyệt và chính quyền thực dân nhiều lần đe dọa, cấm đoán, Vũ Trọng Phụng vẫn kiên cường cầm bút cho đến khi trút hơi thở cuối cùng vào năm 1939 khi mới 27 tuổi.

Câu chuyện lịch sử có thật về nhà văn, nhà báo Vũ Trọng Phụng và kỳ tích sáng tác năm 1936 để lại những bài học vô giá và sâu sắc cho thế hệ hôm nay.

Ý nghĩa cao đẹp nhất trong hành động của Vũ Trọng Phụng chính là bài học về lòng dấn thân, bản lĩnh trung thực và sự hy sinh quên mình của người trí thức vì sự thật. Vũ Trọng Phụng đã chứng minh rằng: Người nghệ sĩ chân chính phải là người dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, dùng tài năng để bảo vệ lẽ phải và cất lên tiếng nói cho những con người cùng khổ. Ông đã sống một cuộc đời ngắn ngủi nhưng cháy rực rỡ, không cúi đầu trước nghèo khó hay quyền lực. Bài học ấy nhắc nhở thế hệ trẻ ngày nay phải biết rèn luyện bản lĩnh, sống có tự trọng, trung thực và luôn dùng tri thức của mình để phụng sự cho sự tiến bộ của xã hội.

Bên cạnh đó, câu chuyện còn là minh chứng cho sức mạnh biến đổi tư tưởng của văn học hiện thực cách mạng. Tác phẩm của Vũ Trọng Phụng đã góp phần quan trọng giải độc tư tưởng, dọn đường cho quần chúng nhận thức rõ con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

Gần một thế kỷ đã trôi qua, phố phường Hà Nội năm xưa nay đã trở thành thủ đô hiện đại, thanh bình và trù phú. Dù "Ông vua phóng sự" Vũ Trọng Phụng đã vĩnh viễn đi xa ở tuổi 27, nhưng sức mạnh ngòi bút cùng tinh thần dấn thân kiên cường của ông vào năm 1936 vẫn mãi tỏa sáng trong trang sử vàng dân tộc. Tấm gương trọn đời vì sự thật của ông sẽ luôn là ngọn đuốc soi đường, nhắc nhở thế hệ hôm nay phải luôn biết trân trọng giá trị của độc lập, tự do, đồng thời nỗ lực học tập, lao động để dựng xây một đất nước Việt Nam ngày càng giàu mạnh, văn minh và đàng hoàng.