"Ngọn cờ đầu" của phong trào du kích và biệt động Nam Bộ
Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (LLVTND) Nguyễn Đô Lương (1928 – 1952) là biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần kiên cường, mưu trí và quả cảm của lực lượng vũ trang địa phương Nam Bộ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Sinh ra tại xã Mỹ Hạnh, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước, ông sớm tham gia phong trào cách mạng từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và trưởng thành từ chiến sĩ du kích đến Đại đội trưởng Đại đội Bộ đội Địa phương huyện Đức Hòa.
Mưu trí trong các trận đánh du kích và diệt ác phá kềm (1947 – 1950)
Sau khi thực dân Pháp quay lại tái chiếm Nam Bộ, Đức Hòa (Long An) trở thành địa bàn tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch do nằm trên tuyến hành lang chiến lược nối Sài Gòn với chiến khu Đồng Tháp Mười.
Trận phục kích tại Mỹ Hạnh (1947): Trên cương vị Tiểu đội trưởng du kích, Nguyễn Đô Lương nổi tiếng với khả năng tận dụng địa hình kênh rạch. Ông trực tiếp chỉ huy tổ du kích cài mìn tự chế và phục kích một đoàn xe quân sự Pháp di chuyển trên đường tỉnh. Trận đánh bất ngờ đã tiêu diệt 1 xe cơ giới, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 10 tên địch, thu 5 súng trường, góp phần làm suy giảm đà càn quét của địch vào vùng căn cứ.
Xóa bỏ mạng lưới chỉ điểm (1949): Nhằm bảo vệ an toàn cho các cơ sở cách mạng ngầm và tuyến đường vận chuyển lương thực, ông đã trực tiếp tổ chức nhiều trận diệt ác, tiêu diệt các tên gian ác, tòng quân đắc lực cho Pháp tại địa phương. Sự táo bạo, "ẩn hiện như thần" của ông khiến chính quyền thuộc địa tại Đức Hòa hoang mang, đồng thời củng cố vững chắc lòng tin của nhân dân vào lực lượng kháng chiến.
Dấu ấn trong Chiến dịch Bến Cát và các trận đánh lớn (1950 – 1952)
Giai đoạn 1950 – 1952, chính quyền Pháp xây dựng hệ thống tháp canh De Latour dày đặc nhằm cô lập các căn cứ kháng chiến. Nguyễn Đô Lương đã sáng tạo nhiều phương án đánh tháp canh và phục kích diệt viện.
Trận tiến công đồn Đức Hòa (1951): Trong đợt phối hợp với lực lượng chủ lực miền Đông Nam Bộ, Nguyễn Đô Lương chỉ huy Đại đội Bộ đội Địa phương huyện Đức Hòa làm nhiệm vụ đánh chặn quân viện. Khi lực lượng bảo an Pháp có xe thiết giáp hỗ trợ từ thị trấn tràn ra ứng cứu, ông đã mưu trí cho quân bình tĩnh áp sát cự ly gần dưới 20 mét mới nổ súng. Bằng lựu đạn và bộc phá, đơn vị ông đã đánh bật 3 đợt phản kích của địch, tiêu diệt nhiều sinh lực đối phương, bảo đảm an toàn cho mũi tiến công chính của ta.
Trận chống càn tại vồng Mỹ Hạnh (1952): Tháng 5 năm 1952, quân Pháp huy động một lực lượng lớn gồm bộ binh, pháo binh và ca-nô vũ trang mở trận càn quét quy mô lớn vào xã Mỹ Hạnh. Nguyễn Đô Lương kiên cường chỉ huy đại đội bám trụ công sự, tổ chức đánh trả quyết liệt. Dù bị thương nặng trong lúc trực tiếp cầm súng bắn trả hỏa điểm địch để mở đường cho đồng đội rút lui, ông vẫn kiên quyết không rời trận địa và đã anh dũng hy sinh tại chỗ khi mới 24 tuổi.
Sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước
Sự hy sinh lẫm liệt của Nguyễn Đô Lương đã trở thành tấm gương cổ vũ mạnh mẽ phong trào chiến tranh du kích tại vùng ven Sài Gòn - Chợ Lớn trong suốt những năm tháng kháng chiến chống Pháp.
Ngày 31/8/1955, đồng chí Nguyễn Đô Lương vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Quân công hạng Ba.
Tấm gương quả cảm, mưu trí và tinh thần xả thân vì độc lập dân tộc của Anh hùng Nguyễn Đô Lương là niềm tự hào lớn lao của quê hương Long An trung dũng kiên cường, mãi mãi ghi dấu trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của Nam Bộ.
