NGỌN CỜ ĐỎ THẮM GIỮA Y TRƯỜNG DÂN TỘC
NGỌN CỜ ĐỎ THẮM GIỮA Y TRƯỜNG DÂN TỘC
Trong bầu trời y học và văn hóa Việt Nam qua hàng ngàn năm lịch sử, Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác sáng ngời như một biểu tượng bất diệt về tri thức uyên thâm, lòng nhân ái bao la và tấm gương y đức sáng trong. Bằng cả cuộc đời tận tụy cống hiến, ông không chỉ xây dựng nên nền móng vững chắc cho y học cổ truyền nước nhà mà còn để lại một di sản văn hóa - tư tưởng vô giá cho hậu thế.
Lê Hữu Trác sinh ngày 10/11/1724 trong một gia đình dòng dõi khoa bảng lừng lẫy tại làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương (nay thuộc xã Liêu Xá, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên). Cha ông là Tiến sĩ Lê Hữu Mưu, làm quan tới chức Thượng thư Bộ Công dưới triều Lê, còn mẹ ông là bà Bùi Thị Thưởng, người xứ Bầu Thượng, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Xuất thân từ chốn quyền quý, từng học rộng tài cao và thử sức trong nghiệp kiếm cung, nhưng khi chứng kiến những biến động của thời cuộc, ông đã quyết định từ bỏ con đường công danh lợi lộc. Năm 26 tuổi, ông trở về quê mẹ ở làng Bầu Thượng (xã Quang Diệm, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh), chọn cuộc sống ẩn cư núi rừng, lấy biệt hiệu là Hải Thượng Lãn Ông. Hai chữ "Lãn Ông" nghĩa là "ông già lười" — nhưng đó là cái "lười" với danh vị, phú quý, còn đối với nhiệm vụ chữa bệnh cứu người, ông lại vô cùng cần mẫn và tâm huyết. Khi trút hơi thở cuối cùng vào năm Tân Hợi (1791), ông được an táng tại chân núi Minh Tự, bên bờ suối chảy ra sông Ngàn Phố, trọn đời gắn bó với mảnh đất Hương Sơn.
Thành tựu rực rỡ nhất trong sự nghiệp của Lê Hữu Trác là việc để lại cho kho tàng di sản dân tộc bộ sách "Hải Thượng Y tông tâm lĩnh" gồm 28 tập, 66 quyển, được ông kiên trì biên soạn trong gần 30 năm. Đây được xem là bộ bách khoa toàn thư y học cổ truyền Việt Nam, đúc kết toàn bộ hệ thống lý luận, chẩn đoán, điều trị từ nội khoa, ngoại khoa, phụ khoa, nhi khoa đến y đức và y học dự phòng. Không chỉ kế thừa tinh hoa y học phương Đông, ông còn thu thập hơn 2.854 phương thuốc kinh nghiệm dân gian và phát hiện, bổ sung thêm 350 vị thuốc Nam. Bên cạnh y học, ông còn thể hiện tài năng văn học xuất sắc qua tác phẩm "Thượng kinh ký sự", ghi chép sinh động bức tranh xã hội, đời sống con người thời Lê - Trịnh trong chuyến ra Thăng Long chữa bệnh cho Chúa Trịnh. Ngoài ra, ông còn mở trường đào tạo y khoa và lập "Hội y" nhằm tạo môi trường học tập, giao lưu kiến thức cho các thầy thuốc đương thời.
Những đóng góp của Hải Thượng Lãn Ông cho lịch sử nước nhà mang tầm vóc vượt thời gian. Ông là người tiên phong vận dụng y học một cách sáng tạo, phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và thể trạng con người Việt Nam. Ông luôn coi nghề y là một "nhân thuật" – nghệ thuật cứu người bằng lòng nhân ái. Qua 9 điều "Y huấn cách ngôn", ông đặt ra chuẩn mực đạo đức khắt khe cho người thầy thuốc: phải lấy lòng từ bi, khiêm tốn làm gốc, tận tụy chữa trị cho người nghèo khổ, góa phụ, mồ côi mà không mưu cầu quà cáp hay phân biệt giàu sang. Ông cũng đóng góp lớn vào việc Việt hóa thuật ngữ y học, sử dụng tiếng Việt để tri thức y khoa có thể tiếp cận rộng rãi tới mọi tầng lớp nhân dân.
Chính vì cuộc đời cao đẹp và di sản đồ sộ ấy, nhân dân và giới y học Việt Nam đã trân trọng suy tôn ông là bậc "Y thánh của Việt Nam" và là ông tổ của nền y học cổ truyền dân tộc. Đặc biệt, năm 2023, Tổ chức UNESCO đã chính thức phê chuẩn quyết định vinh danh Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là Danh nhân văn hóa thế giới. Sự tôn vinh của cộng đồng quốc tế là lời khẳng định giá trị toàn cầu của triết lý "sống vì mọi người", tinh thần "học tập suốt đời" và tư tưởng y đức nhân văn mà ông đã để lại cho nhân loại.
Tên tuổi của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác sẽ mãi mãi là tấm gương sáng ngời, là "ngọn cờ đỏ thắm" soi đường cho các thế hệ thầy thuốc và là niềm tự hào sâu sắc của dân tộc Việt Nam.
