Ngọn Cờ Tiên Phong Và Ngòi Nổ Cho Phong Trào Học Sinh - Sinh Viên Việt Nam

​Từ năm 1947, khi đang là học sinh Trường Pétrus Ký, Trần Văn Ơn đã hăng hái tham gia các hoạt động yêu nước bí mật: vận động học sinh bãi khóa, rải truyền đơn, bãi thị và đòi chính quyền thực dân Pháp đảm bảo an ninh, mở lại trường học cho học sinh. Với sự mưu trí và uy tín cao, ông trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào đấu tranh của học sinh - sinh viên toàn khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn.

​Đầu tháng 1 năm 1950, phong trào đấu tranh bãi khóa của học sinh các trường ở Sài Gòn dâng cao dữ dội nhằm phản đối việc chính quyền thực dân vô cớ bắt bớ học sinh và đòi thả những người bị giam giữ. Sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950, hơn 6.000 học sinh, sinh viên cùng đông đảo nhân dân Chợ Lớn đã biểu tình rầm rộ, kéo đến tụ tập trước Nha Giáo dục Pháp ở Sài Gòn để đưa yêu sách.

​Trần Văn Ơn trực tiếp đứng trong hàng ngũ tiên phong, vừa hô vang các khẩu hiệu đòi quyền lợi cho học sinh, vừa phân công lực lượng bảo vệ các bạn học sinh nhỏ tuổi. Chiều cùng ngày, chính quyền thực dân Pháp xua lực lượng cảnh sát, dã chiến đông đảo cùng xe bọc thép đến đàn áp dã man cuộc biểu tình hòa bình bằng dùi cùi, lựu đạn hơi cay và súng đạn.

​Trước sự hung hãn của kẻ thù, Trần Văn Ơn cùng một số học sinh lớn tuổi dũng cảm đứng ra làm chốt chặn, hứng chịu đòn đánh để che chắn cho các học sinh nhỏ tuổi và nữ sinh rút lui an toàn qua xưởng đóng tàu. Trong lúc che chắn cho đồng đội climbing vượt tường rào, Trần Văn Ơn bị cảnh sát Pháp bắn trúng ngực. Ông trút hơi thở cuối cùng khi mới tròn 19 tuổi.

​Sự hy sinh kiên cường của Trần Văn Ơn đã trở thành ngòi nổ làm bùng cháy làn sóng phẫn nộ trong toàn quốc. Ngày 12 tháng 1 năm 1950, tang lễ của ông biến thành cuộc biểu tình khổng lồ với hơn 300.000 người tham gia — cuộc xuống đường lớn nhất của nhân dân Sài Gòn lúc bấy giờ.

​Để ghi nhớ tinh thần xả thân vì nghĩa lớn của ông, Đại hội Liên đoàn Thanh niên Việt Nam tháng 2 năm 1950 tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hằng năm làm Ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên Việt Nam.

​Năm 2000, Liệt sĩ Trần Văn Ơn vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.