“Ngọn cờ trung nghĩa nơi đất Gia Định”

Sinh ra trong một gia đình nhà Nho, Nguyễn Hữu Huân sớm nổi tiếng là người học rộng, có chí khí và lòng yêu nước sâu sắc. Khi thực dân Pháp bắt đầu xâm lược Nam Kỳ, ông không chọn con đường làm quan để an thân, mà dấn thân vào con đường kháng chiến đầy gian khổ.

Ban đầu, ông tham gia phong trào chống Pháp dưới sự lãnh đạo của các nghĩa sĩ Nam Bộ. Nhận thấy nhân dân bị áp bức, ruộng đất bị chiếm đoạt, ông đã đứng ra tập hợp lực lượng, xây dựng căn cứ và trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh. Nghĩa quân của ông tuy vũ khí thô sơ nhưng nhờ tinh thần quyết tử và sự am hiểu địa hình, đã gây cho quân Pháp nhiều tổn thất.

Tuy nhiên, do lực lượng chênh lệch, ông bị bắt và bị đày ra miền Trung. Với nhiều người, đó có thể là dấu chấm hết. Nhưng với Nguyễn Hữu Huân, đó chỉ là thử thách. Sau khi được thả, ông bí mật trở về Nam Bộ, tiếp tục dựng cờ khởi nghĩa.

Lần thứ hai, phong trào của ông lại bị đàn áp. Ông bị bắt lần nữa. Thực dân Pháp tìm mọi cách dụ dỗ, hứa hẹn chức tước, mong ông quy thuận để làm gương. Nhưng ông thẳng thắn từ chối. Trong con người ông, danh lợi không thể đổi lấy độc lập và danh dự dân tộc.

Sau khi được thả lần nữa, ông tiếp tục trở lại con đường cũ – con đường mà ông biết rõ là đầy hiểm nguy. Điều đó cho thấy một điều rất rõ: ông chiến đấu không phải vì thắng thua trước mắt, mà vì nghĩa lớn lâu dài.

Cuối cùng, trong một lần bị bao vây, ông bị bắt lần thứ ba. Lần này, thực dân Pháp quyết định xử tử ông để dập tắt tinh thần kháng chiến. Trước pháp trường, Nguyễn Hữu Huân vẫn giữ phong thái điềm tĩnh của một nhà Nho chân chính. Không run sợ, không oán than, ông hiên ngang đón nhận cái chết.

Tương truyền, trước khi bị xử chém, ông vẫn giữ khí tiết, thể hiện tinh thần trung nghĩa của người trí thức yêu nước. Cái chết của ông không làm phong trào tắt lịm, mà trái lại, càng hun đúc thêm ý chí đấu tranh của nhân dân Nam Bộ.