NGỌN ĐÈN CÁCH MẠNG TRONG ĐÊM TAM SƠN
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX, có những người đã bắt đầu hành trình cứu nước từ những việc tưởng như rất nhỏ: học tập, tuyên truyền, vận động thanh niên, xây dựng cơ sở và tổ chức lực lượng. Ngô Gia Tự là một trong những người như thế.
NGỌN ĐÈN CÁCH MẠNG TRONG ĐÊM TAM SƠN
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX, có những người đã bắt đầu hành trình cứu nước từ những việc tưởng như rất nhỏ: học tập, tuyên truyền, vận động thanh niên, xây dựng cơ sở và tổ chức lực lượng. Ngô Gia Tự là một trong những người như thế.
Ngô Gia Tự sinh năm 1908 tại Tam Sơn, Bắc Ninh. Từ khi còn trẻ, ông đã sớm tham gia các hoạt động yêu nước. Năm 1925, khi phong trào học sinh bãi khóa đòi trả tự do cho Phan Bội Châu diễn ra, Ngô Gia Tự đã tham gia và vì vậy bị đuổi khỏi trường Bưởi.
Không tiếp tục con đường học tập bình thường, ông trở về quê mở trường dạy học. Nhưng lớp học của Ngô Gia Tự không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức. Đó còn là nơi ông gặp gỡ thanh niên, tuyên truyền tư tưởng yêu nước và tìm kiếm những người cùng chí hướng.
Sau đó, ông được giới thiệu vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và được cử sang Quảng Châu tham gia huấn luyện. Trở về nước, ông tích cực hoạt động ở Bắc Kỳ rồi vào Nam Kỳ, từng bước xây dựng cơ sở cách mạng trong công nhân và thanh niên.
Một dấu mốc đặc biệt gắn với Ngô Gia Tự là cuộc họp bí mật tại nhà thân sinh của ông ở Tam Sơn vào cuối tháng 9 năm 1928.
Bên ngoài, đó là một buổi mừng người con vừa đỗ tú tài Tây. Nhưng bên trong, những người thanh niên yêu nước đã tụ họp để bàn một công việc quan trọng.
Giữa đêm khuya, ánh sáng từ một cây đèn dầu soi xuống những con người đang bàn bạc về con đường hoạt động cách mạng. Tại cuộc họp này, chủ trương “vô sản hóa” được thống nhất, đưa những thanh niên trí thức, tiểu tư sản vào làm việc và sinh hoạt trong môi trường công nhân để trực tiếp tuyên truyền, vận động và tổ chức phong trào.
Ngày nay, cây đèn dầu từng được sử dụng trong cuộc họp ấy vẫn được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ. Tư liệu của Bảo tàng cho biết cuộc họp tại nhà Ngô Gia Tự có ý nghĩa quan trọng đối với việc triển khai chủ trương “vô sản hóa”; sau đó, phong trào công nhân ở nhiều nơi phát triển mạnh hơn.
Đối với Ngô Gia Tự, hoạt động cách mạng không phải là những khẩu hiệu xa vời. Ông đi vào những nơi có công nhân, trực tiếp tuyên truyền, vận động và xây dựng tổ chức. Một trong những hoạt động tiêu biểu là việc chỉ đạo cuộc đấu tranh của hơn 200 công nhân Xưởng sửa chữa ô tô Avia ở Hà Nội trong giai đoạn 1928–1929.
Năm 1929, Ngô Gia Tự tham gia những hoạt động thúc đẩy việc thành lập tổ chức cộng sản ở Bắc Kỳ. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đầu năm 1930, ông được giao phụ trách công tác tại Nam Kỳ.
Cuối năm 1930, Ngô Gia Tự bị thực dân Pháp bắt. Sau thời gian bị xét xử và giam cầm, ông bị đày ra Côn Đảo.
Cuối tháng 1 năm 1935, trong một cuộc vượt ngục trên biển, Ngô Gia Tự mất tích.
Cuộc đời ông kết thúc khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng hình ảnh cây đèn dầu trong đêm Tam Sơn vẫn còn đó như một biểu tượng đặc biệt: một ánh sáng nhỏ giữa đêm tối nhưng gắn với một cuộc họp góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng.
Thông điệp: Những thay đổi lớn có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ, từ một cuộc gặp gỡ, một lớp học, một ngọn đèn và một nhóm người cùng chung lý tưởng. Điều quan trọng là biết biến niềm tin thành hành động cụ thể.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia – “Những kỷ vật thiêng liêng - Kỳ 1: Ngọn đèn cách mạng”; tư liệu về Ngô Gia Tự.
