Ngọn đèn dầu dưới chân Tam Đảo

Nhà bà Mão nằm nép bên con suối nhỏ dưới chân núi Tam Đảo. Ban ngày trông không có gì đặc biệt: mái lá thấp, vách đất, trước sân trồng mấy luống khoai. Nhưng ban đêm, căn nhà ấy là một trạm dừng bí mật của bộ đội hành quân qua rừng.

Dấu hiệu để nhận ra: một ngọn đèn dầu nhỏ đặt ở cửa sổ phía tây, ánh sáng vàng đục, chỉ vừa đủ soi một khoảng sân.

Bà Mão goá chồng sớm, một mình nuôi hai con nhỏ. Khi cách mạng về, bà tình nguyện cho mượn nhà làm điểm trú quân. Mỗi lần có bộ đội đến, bà lại đốt ngọn đèn dầu, vặn tim nhỏ nhất, che bớt bằng mảnh giấy bản, để ánh sáng không lọt ra xa.

Có đêm, ba bốn chiến sĩ ghé vào, ướt sũng mưa rừng, chân rớm máu vì đá sắc. Bà lặng lẽ nhóm bếp, nấu nồi cháo loãng, chia từng bát. Không hỏi tên, không hỏi đơn vị, chỉ dặn một câu:

– Các con ăn nhanh rồi đi, rừng đêm nhiều tai mắt lắm.

Một lần, lính địch càn quét bất ngờ. Chúng thấy ánh đèn leo lét trong đêm, liền kéo đến lục soát. Bà Mão bình tĩnh tắt đèn, mở cửa, giả vờ run rẩy:

– Nhà chỉ có đàn bà với trẻ con… xin các ông đừng đốt nhà tôi.

Chúng lục tung mọi thứ, lấy hết thóc gạo, đập vỡ nồi niêu. Trước khi đi, một tên còn đá văng chiếc đèn dầu, làm vỡ chao đèn.

Đêm đó, bà nhặt từng mảnh thuỷ tinh, lau sạch bấc đèn, thay chao mới bằng mảnh chai cắt gọt. Ngọn đèn lại cháy.

Ngày đất nước yên bình, con trai bà nhập ngũ, con gái đi làm công nhân dưới xuôi. Căn nhà cũ xiêu vẹo dần theo năm tháng.

Nhưng tối nào, bà Mão cũng đốt đèn.

Ngọn đèn dầu năm xưa vẫn cháy, như một thói quen, như một lời hẹn thầm lặng với những người đã từng đi qua rừng Tam Đảo trong những năm lửa đạn.