Ngọn đèn dầu không bao giờ tắt

Trong ngôi nhà cấp bốn đơn sơ nằm nép mình dưới những hàng cau xanh, có một chiếc đèn dầu nhỏ luôn được đặt trang trọng trên bàn thờ gia tiên. Chiếc đèn bằng đồng đã sẫm màu theo năm tháng, bầu kính nhiều lần được thay mới vì nứt vỡ, nhưng ngọn lửa trong chiếc đèn ấy dường như chưa bao giờ tắt.

Đó là ngọn đèn của Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Hòa, người đã tiễn ba người con trai lên đường nhập ngũ trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Mẹ năm nay đã ngoài chín mươi tuổi.

Mái tóc bạc trắng như mây.

Đôi bàn tay gầy guộc hằn đầy những vết chai của một đời tần tảo.

Mỗi buổi chiều, sau khi quét dọn sân nhà và chăm sóc mấy luống rau nhỏ, mẹ lại cẩn thận lau chiếc đèn dầu rồi châm thêm dầu mới.

Người cháu nội nhiều lần hỏi:

"Bà ơi, bây giờ nhà mình có điện rồi, sao bà vẫn thắp đèn dầu?"

Mẹ mỉm cười hiền hậu.

"Vì ngọn đèn này từng soi đường cho các bác con trở về."

Câu trả lời giản dị ấy khiến đứa cháu chưa thể hiểu hết.

Nhưng với mẹ, đó là cả một quãng đời dài không thể nào quên.

Năm 1967, người con trai cả của mẹ lên đường nhập ngũ.

Một năm sau, người con thứ hai tiếp tục khoác ba lô vào chiến trường.

Đến năm 1970, người con út cũng tình nguyện viết đơn nhập ngũ mặc dù khi ấy mẹ đã ngoài năm mươi tuổi và chỉ còn một mình ở quê.

Ngày tiễn người con cuối cùng, mẹ không khóc.

Mẹ chỉ cầm chiếc đèn dầu đặt trước hiên nhà rồi dặn:

"Các con cứ yên tâm làm nhiệm vụ.

Mỗi tối mẹ sẽ thắp ngọn đèn này.

Khi nào các con về, mẹ vẫn sẽ để nó sáng."

Ba người con đều cười.

Họ tin ngày chiến thắng sẽ không còn xa.

Những năm sau đó là chuỗi ngày chờ đợi dài đằng đẵng.

Ban ngày, mẹ ra đồng cấy lúa.

Đêm xuống, căn nhà nhỏ chỉ có tiếng dế kêu và ánh sáng leo lét của chiếc đèn dầu.

Mỗi khi nghe tin có bộ đội hành quân qua làng, mẹ lại mang nồi nước chè xanh và nồi khoai luộc ra đầu ngõ.

Mẹ bảo:

"Các con ăn đi.

Biết đâu có người từng gặp con trai mẹ."

Không ít người lính trẻ gọi mẹ bằng hai tiếng "Má ơi".

Mẹ đều coi họ như chính con mình.

Rồi một ngày...

Giấy báo tử của người con cả được gửi về.

Ít lâu sau là người con thứ hai.

Người con út mất liên lạc.

Suốt nhiều năm liền, gia đình không nhận được bất kỳ tin tức nào.

Có người khuyên mẹ:

"Thôi bà ạ...

Đừng thắp đèn nữa."

Mẹ lặng lẽ lắc đầu.

"Nó chưa về thì mẹ còn chờ."

Đêm nào ngọn đèn cũng sáng.

Mưa bão cũng sáng.

Mùa hè oi bức cũng sáng.

Mùa đông giá rét cũng sáng.

Nó như ngọn lửa nhỏ giữ cho mẹ niềm hy vọng giữa những tháng năm mất mát.

Đến năm 1978, sau khi đất nước đã thống nhất, đơn vị cũ của người con út tìm về báo tin.

Anh đã anh dũng hy sinh trong những ngày cuối của cuộc chiến.

Mẹ cầm tờ giấy báo tử rất lâu.

Rồi lặng lẽ quay vào nhà.

Điều đầu tiên mẹ làm không phải là khóc.

Mẹ bước đến chiếc đèn dầu.

Châm thêm dầu.

Thắp ngọn lửa sáng hơn mọi ngày.

Mẹ khẽ nói:

"Các con về nhà rồi."

Từ đó đến nay, đã gần nửa thế kỷ trôi qua.

Ngọn đèn ấy vẫn được mẹ thắp mỗi buổi tối.

Không phải vì mẹ còn chờ các con trở về bằng dáng hình năm xưa.

Mà vì mẹ tin rằng, ở một nơi nào đó, các con vẫn luôn hiện diện trong ngôi nhà này.

Năm nào cũng vậy, cứ đến ngày 27 tháng 7, rất nhiều đoàn viên thanh niên, học sinh và cán bộ địa phương lại đến thăm mẹ.

Mẹ luôn tự tay thắp chiếc đèn dầu rồi kể câu chuyện của mình.

Mẹ không kể về nỗi đau.

Mẹ chỉ kể về niềm tự hào.

Mẹ nói:

"Các con của mẹ hy sinh để các cháu hôm nay được sống trong hòa bình.

Vậy nên đừng sống hoài, sống phí."

Một lần, một em học sinh lớp chín hỏi mẹ:

"Nếu được gặp lại các bác một lần, mẹ sẽ nói gì?"

Mẹ nhìn ngọn lửa nhỏ đang cháy rồi mỉm cười:

"Mẹ sẽ bảo...

Quê mình đổi thay nhiều lắm.

Đường làng đã rộng hơn.

Trẻ con được học hành.

Đất nước mình đẹp lắm.

Các con có thể yên lòng."

Không ai cầm được nước mắt.

Chiều xuống.

Ánh điện đã sáng khắp xóm làng.

Nhưng trong ngôi nhà nhỏ ấy, chiếc đèn dầu vẫn lặng lẽ cháy.

Ngọn lửa nhỏ bé ấy không còn dùng để xua tan bóng tối.

Nó thắp sáng một ký ức.

Thắp sáng lòng biết ơn.

Và thắp sáng niềm tin rằng, sự hy sinh của những người con ưu tú sẽ mãi mãi được các thế hệ hôm nay và mai sau khắc ghi.