Ngọn đèn không bao giờ tắt (1)

Trong căn nhà nhỏ ở ngoại ô thành phố, bà Phạm Thị Hòa, năm nay đã ngoài tám mươi tuổi, vẫn giữ một chiếc đèn dầu bằng đồng đã ngả màu xanh vì thời gian. Chiếc đèn không còn được thắp mỗi ngày, nhưng cứ đến dịp 27 tháng 7, bà lại cẩn thận lau sạch bụi, châm một ít dầu và đốt lên ngọn lửa nhỏ.

Các cháu thường hỏi:

"Bà ơi, sao nhà mình có điện rồi mà bà vẫn thắp chiếc đèn cũ này?"

Bà nhìn ngọn lửa bập bùng, mỉm cười hiền hậu:

"Vì ngày xưa, biết bao người đã được cứu sống nhờ ánh sáng của nó."

Năm 1971, bà Hòa mới hai mươi mốt tuổi, là y tá của một đội điều trị tiền phương trên tuyến đường Trường Sơn. Bệnh xá chỉ là vài căn hầm đào sâu dưới lòng đất, mái lợp bằng gỗ rừng và phủ kín lá cây để tránh máy bay trinh sát phát hiện.

Ban ngày, mọi người gần như không được đốt lửa hay tạo ra bất kỳ ánh sáng nào. Mọi hoạt động cấp cứu, phẫu thuật đều phải chờ đến khi màn đêm buông xuống.

Đêm ấy, mưa rừng xối xả.

Khoảng gần nửa đêm, một tổ cáng thương binh vượt suối đưa vào bệnh xá một chiến sĩ bị mảnh đạn găm vào ngực. Máu thấm đỏ cả tấm tăng.

Bác sĩ trực nhìn vết thương rồi nói ngắn gọn:

"Phải mổ ngay."

Trong hầm chỉ có duy nhất một chiếc đèn dầu.

Bà Hòa châm lửa.

Ánh sáng vàng yếu ớt hắt lên khuôn mặt ai cũng đẫm mồ hôi.

Bên ngoài, tiếng bom vẫn vọng về từng đợt.

Bên trong, mọi người chỉ nghe tiếng kéo, tiếng kẹp phẫu thuật và giọng bác sĩ bình tĩnh ra lệnh.

Đột nhiên, gió lùa qua khe hầm.

Ngọn đèn chao đảo.

Suýt tắt.

Bà Hòa lập tức lấy hai bàn tay che quanh ngọn lửa.

Hơi nóng làm bỏng rát da.

Nhưng bà không dám nhúc nhích.

Nếu đèn tắt, ca mổ sẽ phải dừng lại.

Người chiến sĩ có thể không qua khỏi.

Suốt gần hai giờ đồng hồ, bà giữ nguyên tư thế ấy.

Hai bàn tay đỏ rộp.

Khói đèn làm cay xè đôi mắt.

Nhưng ngọn lửa vẫn cháy.

Khi bác sĩ khâu mũi chỉ cuối cùng, ông ngẩng lên, thở phào:

"Cứu được rồi."

Mọi người nhìn nhau mỉm cười.

Lúc ấy bà Hòa mới buông tay.

Trên mu bàn tay đã nổi đầy những vết phồng.

Người chiến sĩ tỉnh lại sau vài ngày điều trị.

Điều đầu tiên anh hỏi là:

"Hôm ấy… ai cầm đèn cho em?"

Mọi người cùng nhìn về phía bà Hòa.

Anh cố gượng ngồi dậy, đưa tay chào theo điều lệnh quân đội.

Giọng anh nghẹn lại:

"Cảm ơn chị."

Bà chỉ cười:

"Đừng cảm ơn chị. Hãy sống thật khỏe để tiếp tục chiến đấu."

Nhiều tháng sau, người chiến sĩ ấy trở lại đơn vị.

Trước khi đi, anh để lại cho bệnh xá một chiếc khăn tay nhỏ.

Ở góc khăn, anh thêu bằng chỉ xanh một dòng chữ:

"Gửi người giữ ngọn đèn của sự sống."

Bà Hòa giữ chiếc khăn ấy đến tận hôm nay.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục làm điều dưỡng tại một bệnh viện tỉnh cho đến khi nghỉ hưu.

Trong suốt cuộc đời làm nghề y, mỗi lần bước vào phòng cấp cứu, bà lại nhớ đến ngọn đèn dầu năm ấy.

Bà thường dặn các y tá trẻ:

"Các cháu có máy móc hiện đại, có ánh sáng đầy đủ, hãy càng trân trọng từng cơ hội cứu người. Ngày xưa, chúng tôi chỉ có một ngọn đèn nhỏ nhưng chưa bao giờ từ bỏ một bệnh nhân."

Mỗi dịp học sinh đến thăm, bà đều mang chiếc đèn dầu ra kể chuyện.

Có em hỏi:

"Bà có sợ bom không?"

Bà nhìn xa xăm rồi trả lời:

"Có chứ. Nhưng khi trước mặt mình là một người đang cần được cứu, nỗi sợ tự nhiên nhỏ lại."

Ngoài hiên, nắng chiều nhẹ nhàng phủ lên chiếc đèn cũ.

Ngọn lửa trong chiếc đèn có thể đã nhiều lần tắt rồi được thắp lại.

Nhưng ánh sáng của lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh của những người thầy thuốc quân y năm xưa thì chưa bao giờ lụi tàn.