NGỌN ĐÈN TRONG CĂNG NGHĨA LỘ

Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Khu di tích Căng và Đồn Nghĩa Lộ là nơi giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng. Giữa những bức tường đá lạnh lẽo, xiềng xích và roi vọt, vẫn có một ngọn đèn dầu nhỏ âm thầm cháy suốt nhiều đêm liền.

Người giữ ngọn đèn ấy là cụ bà Hà Thị Sương – một người phụ nữ dân tộc Thái sống gần khu đồn. Ban ngày bà bán rau ngoài chợ, lặng lẽ như bao người dân khác. Nhưng đêm xuống, bà lại tìm cách tiếp tế cơm nắm, thuốc lá và những mẩu giấy nhỏ cho các tù nhân trong căng.

Khi ấy, trong tù có một người chiến sĩ trẻ tên Trần Minh Đức bị địch tra tấn dã man vì nghi là cán bộ liên lạc của Việt Minh. Dù bị đánh đập, anh vẫn không khai nửa lời. Những đêm sốt cao, anh chỉ nhìn qua khe cửa sắt thấy ánh đèn dầu leo lét từ căn nhà nhỏ phía xa mà tự nhủ:
— “Ngoài kia vẫn còn đồng bào chờ mình sống.”

Một tối mưa lớn, lính gác sơ hở, bà Sương lén mang vào một bọc lá thuốc cùng mảnh giấy nhỏ viết vội:
“Ráng sống. Bộ đội sắp về.”

Chỉ vài chữ ngắn ngủi ấy đã trở thành hy vọng cho những người trong ngục tối.

Ít lâu sau, quân ta mở trận tiến công giải phóng Nghĩa Lộ. Tiếng súng vang dội khắp núi rừng Mường Lò. Cánh cổng nhà tù bật tung. Những người tù chính trị được giải thoát trong nước mắt và tiếng reo mừng.

Khi mọi người chạy ra ngoài giữa ánh bình minh, họ vẫn nhìn thấy ngọn đèn dầu trước hiên nhà bà Sương còn cháy.

Nhiều năm sau, trở lại thăm di tích, ông Trần Minh Đức – khi ấy đã là một cựu chiến binh tóc bạc – đứng rất lâu trước nền nhà cũ của bà Sương. Ông nói với lớp thanh niên đi cùng:

— “Có những ngọn đèn không chỉ thắp sáng một mái nhà… mà thắp sáng cả niềm tin của con người trong những ngày đen tối nhất.”

Câu chuyện về ngọn đèn nhỏ năm xưa đến nay vẫn được nhiều người dân Nghĩa Lộ nhắc lại như biểu tượng của lòng yêu nước âm thầm nhưng bền bỉ của nhân dân Tây Bắc trong kháng chiến.