“Ngọn Đèn Trong Đêm Lửa”

Năm ấy, chiến tranh lan khắp miền quê nhỏ ven sông. Ban ngày tiếng máy bay gầm rú, ban đêm ánh pháo sáng rạch ngang bầu trời. Trong căn nhà tranh đơn sơ cuối xóm, mọi người quen gọi bà là mẹ Sáu.

Tôi là Nguyễn Văn Bình, khi ấy mới mười chín tuổi, làm giao liên cho đơn vị. Có lần bị địch truy đuổi, tôi chạy xuyên qua cánh đồng cháy khét mùi thuốc súng rồi gục xuống trước sân nhà mẹ.

Mẹ đỡ tôi dậy, giọng nhỏ nhưng cứng cỏi:

— “Vào nhanh con, còn sống là còn đánh giặc.”

Từ hôm ấy, căn hầm nhỏ dưới nền bếp nhà mẹ trở thành nơi trú ẩn của biết bao cán bộ và thương binh. Đêm đến, mẹ nấu cơm bằng khoai trộn gạo, chia từng phần nhỏ cho mọi người. Có hôm cả nhà chỉ còn một nắm gạo cuối cùng, mẹ vẫn dành cho anh em bộ đội.

Mẹ có ba người con trai thì cả ba đều ra chiến trường. Người con út hy sinh trong một trận càn khi mới đôi mươi. Ngày nhận tin, mẹ lặng người rất lâu rồi lặng lẽ gấp tờ giấy báo tử bỏ vào chiếc hộp gỗ.

Tôi tưởng mẹ sẽ gục ngã.

Nhưng tối hôm ấy, mẹ vẫn thắp ngọn đèn dầu trước hiên nhà.

Tôi hỏi:

— “Mẹ không nghỉ chút sao?”

Mẹ nhìn ánh lửa leo lét rồi đáp:

— “Đèn còn sáng thì người còn hy vọng con à.”

Câu nói ấy theo tôi suốt cả cuộc đời.

Những năm sau, chiến tranh càng khốc liệt. Nhà mẹ nhiều lần bị đốt phá. Có lần địch phát hiện hầm bí mật, mẹ đứng chắn trước cửa, nhận hết đòn roi để giữ an toàn cho cán bộ bên trong. Dáng người gầy gò của mẹ giữa sân đất hôm ấy khiến tôi không bao giờ quên.

Ngày đất nước hòa bình, tôi trở lại làng cũ. Căn nhà tranh không còn nữa, chỉ còn hàng cau trước ngõ vẫn đứng im trong gió. Mẹ Sáu lúc ấy tóc đã bạc trắng.

Mẹ nhìn tôi thật lâu rồi cười:

— “Vậy là tụi con đều được về…”

Tôi nghẹn lời. Trong khoảnh khắc ấy, tôi hiểu rằng có những người mẹ đã dành cả tuổi xuân, nước mắt và cả máu thịt của mình cho độc lập của Tổ quốc — lặng thầm như ngọn đèn dầu giữa đêm lửa, nhỏ bé nhưng chưa bao giờ tắt.