NGỌN ĐUỐC KHÔNG TẮT – Câu chuyện về chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng –

Trong lịch sử dân tộc, có những con người sống như một ngọn lửa. Dẫu đi qua ngục tù, gian khổ, lưu đày hay phong ba thời cuộc, ngọn lửa ấy vẫn bền bỉ cháy, soi đường cho dân tộc. Cụ Huỳnh Thúc Kháng là một con người như thế — một bậc đại trí, đại dũng, đại nhân của quê hương Quảng Nam.

Cụ sinh năm 1876 tại làng Thạnh Bình, huyện Tiên Phước, Quảng Nam — mảnh đất địa linh nhân kiệt hun đúc biết bao anh hùng chí sĩ. Thuở nhỏ nhà nghèo, nhưng nổi tiếng thông minh và giàu khí tiết. Năm 1904, Cụ đỗ Tiến sĩ, đỗ đầu kỳ thi Hội, được người đời kính nể gọi là “Huỳnh bảng”.Giữa lúc nhiều người xem công danh là đích đến, Cụ lại chọn con đường khác: đem tài năng phụng sự non sông.Đầu thế kỷ XX, đất nước chìm trong vòng nô lệ, Cụ cùng Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp khởi xướng phong trào Duy Tân ở Trung Kỳ, kêu gọi khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh. Các sĩ phu không cầm gươm giáo mà dùng tư tưởng, dùng chữ nghĩa, dùng tinh thần khai sáng để cứu nước.

Nhưng con đường yêu nước chưa bao giờ bằng phẳng.Năm 1908, phong trào chống thuế bùng nổ, thực dân Pháp đàn áp dữ dội. Cụ Huỳnh bị bắt, kết án khổ sai, đày ra Côn Đảo.

Mười ba năm nơi địa ngục trần gian.

Mười ba năm xiềng xích, roi vọt, lao dịch.

Mười ba năm để thử vàng lòng người yêu nước.

Nhưng nhà tù không khuất phục được chí lớn.

Người đời kể rằng giữa lao tù Côn Lôn, Cụ vẫn giữ cốt cách ung dung của một bậc sĩ phu, xem ngục thất là trường học lớn của lòng yêu nước. Xiềng xích khóa chân, nhưng không thể khóa chí khí.

Ra tù năm 1921, tóc đã điểm bạc nhưng lòng vì dân vẫn như lửa.

Cụ sáng lập báo Tiếng Dân năm 1927 — tờ báo sống gần mười sáu năm như một diễn đàn tranh đấu vì độc lập, dân quyền và lẽ phải. Mỗi trang báo là một tiếng chuông thức tỉnh đồng bào, mỗi ngòi bút là một mũi giáo đâm thẳng vào bất công, áp bức.Người đời kính Cụ không chỉ vì học vấn uyên thâm, mà vì khí tiết suốt đời không đổi.

Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời Cụ tham gia Chính phủ lâm thời. Đó là cuộc gặp gỡ của hai tấm lòng lớn vì nước.

Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, Cụ Huỳnh được giao quyền Chủ tịch nước. Giữa thời khắc non trẻ đầy sóng gió của nền độc lập, Cụ gánh vác trọng trách lớn lao bằng trí tuệ và đức độ của một bậc quốc sĩ.

Câu nói bất hủ của Cụ: “Dĩ bất biến, ứng vạn biến” không chỉ là lời căn dặn chính trị, mà đã thành phương châm ứng xử mang tầm vóc lịch sử.

Lấy cái không đổi là lợi ích dân tộc để ứng biến trước muôn vàn biến động thời cuộc. Đó là trí tuệ lớn. Đó cũng là khí phách lớn. Năm 1947, trên đường vào Nam làm đặc phái viên Chính phủ, Cụ lâm bệnh nặng và qua đời tại Quảng Ngãi.

Trước lúc đi xa, Cụ còn để lại lời trăn trối đau đáu vì nước:

“Việc nước như nghìn cân treo sợi tóc…”

Một đời lo cho dân, phút cuối vẫn lo cho nước.

Cả cuộc đời Cụ Huỳnh Thúc Kháng là biểu tượng đẹp đẽ của khí tiết sĩ phu Việt Nam: học để cứu dân, sống để phụng sự, chết vẫn nặng lòng với non sông.

Hôm nay đứng trước khu lưu niệm Cụ ở Tiên Phước, nhìn mái nhà xưa nép dưới màu xanh xứ Quảng, chúng em hiểu rằng lịch sử không chỉ được viết bằng những trận đánh, mà còn được dựng xây từ nhân cách của những con người lớn.

Huỳnh Thúc Kháng không chỉ là tên một nhà chí sĩ.

Đó là tên của lòng trung trực. Tên của khí phách.

Tên của một ngọn đuốc chưa từng tắt trong lịch sử dân tộc.

Xin kính cẩn nghiêng mình trước Cụ — người đã sống trọn một đời thanh bạch mà vĩ đại, để lại cho hậu thế bài học về nhân cách, lòng yêu nước và tinh thần phụng sự không gì lay chuyển.