NGỌN ĐUỐC SÁNG GIỮA ĐẠI NGÀN KHÁNH SƠN

NGƯỜI CON CỦA ĐẠI NGÀN

Cao Văn Nhiến - một đời son sắt với quê hương Khánh Sơn đã sớm giác ngộ cách mạng, trực tiếp tham gia chiến đấu và dành phần lớn cuộc đời mình cho quê hương.

Từ người liên lạc nhỏ tuổi đến người chiến sĩ giữa đại ngàn. Những năm chiến tranh, cuộc sống của đồng bào Raglai ở Khánh Sơn vô cùng khó khăn, thiếu thốn. Kẻ địch liên tục tổ chức càn quét, bắt bớ, đốt phá nhà cửa, làng xóm. Bom đạn trút xuống núi rừng, cuộc sống của người dân luôn bị đe dọa.

Trong hoàn cảnh ấy, nhiều người con Khánh Sơn đã sớm đứng lên tham gia cách mạng. Cao Văn Nhiến cũng là một trong những người như thế.Ngay từ 15 tuổi, ông đã tham gia làm liên lạc cho cán bộ nằm vùng. Đến 18 tuổi, ông tham gia lực lượng du kích xã Sơn Trung chống các cuộc càn quét của địch, sau đó xung phong vào lực lượng quân sự địa phương.

Tuổi trẻ của ông gắn liền với núi rừng, với những con đường mòn, những cánh rừng và những căn cứ cách mạng của quê hương. Đó là một tuổi trẻ không có những ngày tháng bình yên như hôm nay, thay vào đó là những chuyến đi làm liên lạc, những lần đối mặt với hiểm nguy và những ngày chiến đấu để bảo vệ buôn làng.

Một mình giữa vòng vây.

Một trong những câu chuyện được ông nhớ lại là cuộc đụng độ tại khu vực cầu Apa Bưởi, xã Sơn Hiệp, vào cuối năm 1970.

Khi ấy, Cao Văn Nhiến cùng đồng đội đang trên đường từ rừng trở về cơ quan thì bất ngờ gặp một toán biệt kích phục kích. Một đồng đội bị thương nặng, đồng chí Cao Văn Huỳnh phải cõng người bị thương đến nơi ẩn nấp.

Trong tình thế nguy hiểm, Cao Văn Nhiến phải tìm cách đối phó với lực lượng địch đông hơn. Ông ẩn mình phía sau một thân cây cổ thụ và quan sát đội hình đối phương. Trong tay ông khi ấy chỉ có một khẩu B40 với một quả đạn. Khi phát hiện đối phương đang tập trung chuẩn bị vượt sông Tô Hạp, ông đã chớp thời cơ đánh trả, khiến đội hình đối phương bị tổn thất và buộc phải rút lui.

Câu chuyện ấy cho thấy sự bình tĩnh, gan dạ và bản lĩnh của một người chiến sĩ trẻ giữa hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt. Nhưng điều đáng quý hơn cả không chỉ nằm ở một trận đánh. Đó là tinh thần dám đứng lên bảo vệ đồng đội, bảo vệ quê hương trong những thời khắc khó khăn nhất.

Những năm tháng không thể nào quên

Trong ký ức của Cao Văn Nhiến, chiến tranh không chỉ là những trận đánh, đó còn là những ngày đồng bào Khánh Sơn phải sống trong cảnh thiếu ăn, thiếu mặc; những buôn làng bị bom đạn và các cuộc càn quét đe dọa.

Tài liệu về căn cứ địa cách mạng Tô Hạp ghi lại rằng trong những năm kháng chiến chống Mỹ, người dân Khánh Sơn phải đối mặt với những cuộc càn quét và sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh. Có những thời điểm đồng bào phải vào rừng tìm củ, hái rau để duy trì cuộc sống.

Thế nhưng, trong hoàn cảnh thiếu thốn ấy, người dân Khánh Sơn vẫn một lòng theo Đảng, theo Bác.

Những người như Cao Văn Nhiến, Bo Bo Tới, Mấu Vũ, Cao Điềm, cụ A Dú, các nữ du kích Cao Định, Bo Bo Bảng... đã góp phần tạo nên truyền thống đấu tranh kiên cường của quân và dân Khánh Sơn.

Mỗi người một nhiệm vụ, một hoàn cảnh, một cách chiến đấu nhưng tất cả đều chung một tình yêu đối với quê hương và ý chí bảo vệ buôn làng.

Từ người chiến sĩ đến người xây dựng quê hương

Chiến tranh kết thúc, đất nước hòa bình nhưng với Cao Văn Nhiến, trách nhiệm đối với quê hương chưa bao giờ dừng lại.

Sau những năm tháng trực tiếp chiến đấu, ông tiếp tục công tác và từng giữ các cương vị Phó Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự huyện, Phó Bí thư Huyện ủy Khánh Sơn, sau này được biết đến là nguyên Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự huyện và nguyên Phó Bí thư Huyện ủy.

Từ chiến đấu bảo vệ quê hương đến tham gia xây dựng quê hương, ở mỗi giai đoạn, ông đều mang trong mình một suy nghĩ giản dị: quê hương đã được đổi lấy bằng biết bao mồ hôi, xương máu của các thế hệ đi trước thì thế hệ sau càng phải có trách nhiệm giữ gìn và phát triển.

Đó cũng là điều ông từng chia sẻ khi nói về người dân Khánh Sơn: Trong kháng chiến, đồng bào một lòng theo Đảng, theo Bác đánh giặc ngoại xâm. Giải phóng rồi, đồng bào lại lo làm ăn, xây dựng quê hương giàu đẹp.

Một câu nói mộc mạc nhưng chứa đựng cả một quan niệm sống.

"Đánh giặc để bảo vệ quê hương.

Hòa bình thì lao động để xây dựng quê hương."

Người lưu giữ ký ức của một vùng đất

Ngày nay, Cao Văn Nhiến không chỉ được nhắc đến như một người từng trực tiếp tham gia kháng chiến mà còn là một nhân chứng giúp thế hệ sau hiểu hơn về lịch sử Khánh Sơn.

Năm 2025, trong chuyến công tác tại Khánh Sơn nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng tỉnh Khánh Hòa và 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã đến thăm gia đình ông Cao Văn Nhiến, khi đó ông được giới thiệu là nguyên Phó Bí thư Huyện ủy, nguyên Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự huyện Khánh Sơn.

Trước đó, ông cũng đã trao tặng một số hiện vật cá nhân từng sử dụng trong những năm kháng chiến cho Nhà truyền thống lực lượng vũ trang huyện Khánh Sơn để trưng bày. Những hiện vật ấy trở thành một phần ký ức vật chất giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về cuộc chiến đấu của cha ông trên vùng đất này.

Có lẽ, giá trị lớn nhất của những câu chuyện ấy không nằm ở những con số hay những chiến công. Giá trị ấy nằm ở việc chúng giúp người trẻ hôm nay hiểu rằng cuộc sống bình yên mình đang có không tự nhiên mà đến.

Ngọn lửa được trao lại

Khánh Sơn hôm nay đã khác rất nhiều so với những năm tháng chiến tranh, những con đường mới nối các bản làng, những mái trường vang tiếng học sinh, những vườn cây xanh tốt trải dài trên các triền núi, những đứa trẻ Raglai được đến trường, được học tập và ước mơ về tương lai. Tất cả những điều bình dị ấy chính là thành quả của hòa bình.

Nhưng hòa bình cũng đặt ra một trách nhiệm mới cho thế hệ trẻ, các em hôm nay không phải sống trong chiến tranh, các em không phải cầm súng bảo vệ quê hương nhưng các em có thể tiếp nối truyền thống của cha ông bằng những việc làm phù hợp với lứa tuổi: chăm chỉ học tập, biết yêu thương gia đình, đoàn kết với bạn bè, kính trọng người có công, giữ gìn bản sắc văn hóa quê hương và có ý thức xây dựng Khánh Sơn ngày càng giàu đẹp.

Mỗi bài học lịch sử được lắng nghe, mỗi lần đến thăm một địa chỉ đỏ, mỗi nén hương dâng trước bia tưởng niệm, mỗi câu chuyện được kể lại cho bạn bè và người thân...đều là một cách để ký ức của quê hương tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Cao Văn Nhiến và những người con của Khánh Sơn đã đi qua những năm tháng chiến tranh bằng lòng yêu nước, sự kiên cường và niềm tin vào quê hương.

Hôm nay, thế hệ trẻ Khánh Sơn được sống trong hòa bình và có cơ hội viết tiếp câu chuyện của quê hương bằng một cách khác.

Bằng tri thức, lòng tự hào dân tộc và sự tận tụy trong lao động, thế hệ hôm nay đang biến những hy sinh của cha ông thành động lực phát triển. Cuộc đời và cống hiến của ông Cao Văn Nhiến - từ người liên lạc nhỏ tuổi đến vị chỉ huy dày dặn kinh nghiệm, và giờ đây là người lưu giữ ký ức - chính là biểu tượng đẹp đẽ về tinh thần trung kiên, hết lòng vì dân, vì nước của người con miền sơn cước.

Lịch sử có thể lùi xa, nhưng những trang đời son sắt như của ông Cao Văn Nhiến sẽ mãi là tấm gương sáng, là điểm tựa tinh thần vững chắc để Khánh Sơn vững bước trên con đường đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững.