Ngọn Đuốc Thanh Xuân Trên Đường Phố Sài Gòn

Những ngày đầu năm 1950, bầu trời Sài Gòn ngột ngạt dưới ách kìm kẹp của thực dân Pháp và chính quyền bù nhìn. Làn sóng bắt bớ, giam cầm các học sinh, sinh viên yêu nước diễn ra liên tiếp tại các trường học lớn như Pétrus Ký, Gia Long, Marie Curie. Không chịu khuất phục, một phong trào bãi khóa, đấu tranh đòi thả người, đòi quyền tự do học tập đã bùng lên mạnh mẽ.

Trần Văn Ơn, người con của đất xứ dừa Bến Tre, khi ấy là học sinh năm thứ ba năm học 1949 - 1950 tại trường Pétrus Ký (nay là trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM). Anh là một thanh niên có gương mặt thư sinh, đôi mắt sáng thông minh và là một thành viên cốt nồng của Hội học sinh yêu nước. Ở trường, Ơn luôn được thầy thương, bạn mến bởi tính cách hiền hòa nhưng cực kỳ kiên định, luôn đi đầu trong các phong trào văn nghệ và viết báo bí mật vạch trần tội ác thực dân.

Sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950, một cuộc biểu tình quy mô lớn chưa từng có nổ ra. Hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng hàng ngàn người dân Sài Gòn - Chợ Lớn rầm rộ kéo về vây quanh dinh Thủ hiến Nam phần. Họ giơ cao khẩu hiệu bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp, đòi thả ngay các học sinh bị bắt. Trần Văn Ơn đứng ở hàng ngũ đi đầu, tay cầm biểu ngữ, tiếng hô của anh vang lên lồng lộng, bắt nhịp cho hàng ngàn tiếng hô vang dội cả các góc phố.

Đến chiều cùng ngày, chính quyền thực dân lật lọng. Chúng điều động một lực lượng cảnh sát, hiến binh khổng lồ cùng xe lội nước, vòi rồng bao vây chặt lấy đoàn biểu tình tay không tấc sắt.

"Tất cả đứng im! Giải tán ngay, nếu không chúng tao nổ súng!" — Tiếng tên chỉ huy Pháp gầm lên qua loa.

Đáp lại lời đe dọa, Trần Văn Ơn cùng các bạn siết chặt tay nhau thành một bức tường người vững chắc. Lệnh đàn áp tàn bạo được phát ra. Cảnh sát Pháp lao vào dùng dùi cui vụt tới tấp, vòi rồng phun nước áp lực cao xối xả vào đoàn người. Tiếng la hét, tiếng dùi cui nện khốc liệt vang lên khắp nơi.

Thấy nhiều bạn học sinh nhỏ tuổi và các bạn nữ bị lính Pháp xô ngã, đánh đập dã man, Trần Văn Ơn không một chút ngần ngại. Anh buông biểu ngữ, lao lên phía trước. Với vóc dáng trẻ tuổi đầy sức sống, anh dùng chính thân mình để che chắn cho các em nhỏ, lấy tay gạt những chiếc dùi cui đang giáng xuống đầu bạn mình. Anh vừa đỡ các bạn dậy, vừa hô lớn: "Không được lùi bước! Bám chặt lấy nhau!"

Tức tối trước sự kiên cường của người thanh niên đi đầu, một tên thanh tra cảnh sát Pháp khét tiếng tiến lại gần. Gã rút khẩu súng lục bên hông, chĩa thẳng vào lồng ngực Trần Văn Ơn.

Trong khoảnh khắc đối mặt với họng súng đen ngòm của kẻ thù, người học sinh 19 tuổi không hề run sợ. Anh rướn thẳng lồng ngực vạm vỡ của tuổi trẻ về phía trước, đôi mắt trừng trừng nhìn thẳng vào mặt tên giặc đầy khinh bỉ.

Đoàng!

Tiếng súng tàn nhẫn vang lên xé toạc không gian. Viên đạn găm thẳng vào ngực trái. Trần Văn Ơn loạng choạng, nhưng tay anh vẫn kịp vịnh vào vai một người bạn bên cạnh để giữ cho mình không bị đổ sụp trước mặt quân thù. Anh ngã xuống trên mặt đường sỏi đá của Sài Gòn, máu đỏ tuôn ra, nhuộm thắm mảnh áo sơ mi trắng học trò.

Trần Văn Ơn đã trút hơi thở cuối cùng trên đường chuyển đến bệnh viện, khi tuổi đời vừa chạm ngưỡng mười chín — cái tuổi đẹp nhất với bao hoài bão đèn sách. Nhưng phát súng tàn bạo của kẻ thù không giết chết được phong trào, trái lại, nó như một mồi lửa ném vào kho thuốc súng.

Đám tang của anh vài ngày sau đó đã biến thành một cuộc biểu tình khổng lồ của hơn 30 vạn người dân Sài Gòn, phủ một màn tang trắng khắp thành phố để tiễn đưa người anh hùng trẻ tuổi. Ngày 9 tháng 1 từ đó đã chính thức trở thành Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên Việt Nam.

Câu chuyện về Trần Văn Ơn là khúc tráng ca bất tử của học đường thời hoa lửa. Anh ngã xuống khi cây bút mực còn chưa ráo, nhưng tinh thần "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh" của người học sinh Pétrus Ký đã hóa thành ngọn đuốc thiêng, soi đường cho hàng triệu thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam dâng hiến trí tuệ và xương máu vì độc lập, tự do và sự phồn vinh của nước nhà.