Ngọn Lửa Bất Diệt Từ Đất Hưng Yên Đến Chiến Trường Nam Bộ (1)

Trong lịch sử quân sự Việt Nam, có những vị tướng nổi danh bởi những trận đánh dàn trận quy mô, nhưng cũng có những vị tướng đi vào huyền thoại bởi cá tính đặc biệt và khả năng xoay chuyển cục diện trong những hoàn cảnh ngặt nghèo nhất. Trung tướng Nguyễn Bình chính là một người như thế. Tôi chọn viết về ông không chỉ bởi ông là vị Trung tướng đầu tiên của Quân đội ta, mà bởi ở ông hội tụ tất cả những gì kiêu hùng nhất, bí ẩn nhất và cũng đầy lòng vị tha nhất của một người anh hùng. Đứng trước trang sử hào hùng của dân tộc, tôi luôn tự hỏi: Điều gì đã tạo nên một con người "độc nhãn" có thể xoay chuyển cả cục diện chiến trường miền Nam gian khó? Câu trả lời nằm chính trong cuộc đời đầy bão táp nhưng vô cùng rực rỡ của ông.

Trung tướng Nguyễn Bình, tên thật là Nguyễn Phương Thảo, sinh ngày 30 tháng 7 năm 1908 tại thôn Yên Phú, Giai Phạm, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra giữa vùng đất “xứ Nhãn” nổi tiếng với truyền thống hiếu học và lòng yêu nước, ngay từ thuở thiếu thời, tâm hồn cậu bé Thảo đã không chịu bó hẹp trong lũy tre làng. Năm 18 tuổi, ông đã bước chân lên những con tàu viễn dương chạy tuyến Việt Nam – Pháp

Tôi cứ hình dung về hình ảnh chàng thanh niên trẻ đứng trên boong tàu giữa đại dương mênh mông, đôi mắt dõi nhìn về phía chân trời xa lạ. Những chuyến đi ấy không chỉ giúp ông mở mang tầm mắt về thế giới rộng lớn, mà còn giúp ông nhận ra nỗi nhục của người dân mất nước khi thấy đồng bào mình bị khinh rẻ nơi đất khách quê người. Đại dương bao la hun đúc nên một tâm hồn phóng khoáng, một bản lĩnh can trường và một tư duy không chịu khuất phục trước nghịch cảnh.

Cuộc đời Nguyễn Bình có một nốt lặng đau đớn nhưng cũng là nơi rực sáng nhất của ý chí: ngục tù Côn Đảo. Tham gia Việt Nam Quốc dân Đảng vì lòng yêu nước, ông được giao phụ trách quân sự dưới sự vận động của nhà cách mạng Trần Huy Liệu. Nhưng biến cố kinh hoàng nhất đã xảy ra sau thất bại của khởi nghĩa Yên Bái năm 1930. Ông bị thực dân Pháp đầy ra Côn Đảo- “địa ngục trần gian”

Tại đây, do tư tưởng thiên tả, ông bị chính những người cùng tổ chức cũ nghi ngờ và kết án tử hình ngay trong nhà tù. Nhát đâm ác liệt nơi phòng giam đã cướp đi của ông vĩnh viễn con mắt trái. Hãy thử tưởng tượng nỗi đau ấy! Không chỉ là nỗi đau thể xác xé da xé thịt, mà còn là nỗi đau của sự phản bội. Nhưng kì diệu thay, Nguyễn Bình không gục ngã. Trong bóng tối của sự bất công và mù lòa, ông đã tìm thấy ánh sáng của lý tưởng mới.

Khi bước chân ra khỏi nhà tù năm 1936, ông chính thức ly khai khỏi tổ chức cũ và đổi tên thành “Nguyễn Bình”. Cái tên “Bình” ấy mang ý nghĩa vĩ đại: “Bình thiên hạ”- bình định mọi loạn lạc, dẹp tan quân thù để mang lại thái bình cho trăm họ. Từ một người bị “tử hình hụt”, ông đã tái sinh để trở thành một mãnh hổ của cách mạng, một con người chỉ còn một con mắt nhưng có nhãn quan thấu suốt cả một cuộc chiến tranh.

Trước khi Cách mạng tháng Tám nổ ra, tên tuổi Nguyễn Bình đã làm rung chuyển vùng Đông Bắc. Với bản tính chủ động và tài cầm quân thiên bẩm, ông đã tự mình đứng ra xây dựng Chiến khu Đông Triều ( Đệ tứ Chiến khu) vào tháng 6 năm 1945. Không chờ đợi mệnh lệnh, ông cùng các đồng chí thành lập chiến khu và đảm nhận nhiệm vụ tư lệnh.

Hình ảnh vị tướng dũng mãnh chỉ huy du kịch đánh chiếm tỉnh Quảng Yên, chiếm kho vũ khí của địch để tự trang bị cho lực lượng của mình đã trở thành một giai thoại hào hùng. Nhà sử học Trần Huy Liệu đã nhận xét về giai đoạn này của ông bằng những từ ngữ đầy trân trọng: “Thảo có can đảm, vũ dũng hơn người và trung hậu với bạn, trung thành với đoàn thể”. Đó là cái dũng của một người tướng biết chớp thời cơ, biết dùng sức mạnh của nhân dân để xoay chuyển cục diện vào thời khắc lịch sử nhất.

Sau ngày độc lập, miền Nam rơi vào tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Thực dân Pháp quay lại xâm lược, còn nội bộ các lực lượng kháng chiến thì chia năm xẻ bảy với các giáo phái và lực lượng vũ trang cát cứ đầy màu sắc chính trị như Bình Xuyên, Cao Đài, Hòa Hảo. Chính lúc này, nhãn quan dùng người thiên tài và sự tinh tế của Bác Hồ đã gọi tên Nguyễn Bình

Cuộc gặp gỡ giữa Bác và Nguyễn Bình là một trang sử đẹp nhất về lòng tin. Bác trao cho ông một trọng trách nặng nề: “Bác giao Nam Bộ cho chú!”. Một người con đất Bắc, mang theo hành trang là lòng trung thành, đã dấn thân vào miền Nam ruột thịt để lo việc chỉnh đốn phong trào.

Công lao vĩ đại nhất của ông chính là việc thống nhất “thế giới quần hùng” ở Nam Bộ. Bằng bản lĩnh của một vị chỉ huy mưu lược, ông đã dùng sự chân thành của một quân tử và sự dũng mãnh của một vị tướng để thu phục những lực lượng giang hồ cát cứ. Ông khéo léo đưa các chi đội Vệ quốc đoàn về một mối thống nhất. Với vị thế là một người chưa vào Đảng lúc bấy giờ ( mãi đến năm 1946 ông mới chính thức vào Đảng), ông có tiếng nói thuyết phục hơn đối với đồng bào Nam bộ vốn có nhiều màu sắc Đảng phái khác nhau.

Ông còn là “người thiết kế” tài ba khi thành lập “Ban Công tác thành”- tiền thân của biệt động Sài Gòn. Những vụ phá hoại, ám sát táo bạo ngay giữa lòng Sài Gòn đã khiến giặc Pháp phải sống trong sợ hãi thường trực. Dưới bàn tay chỉ huy của ông, quân Pháp tập trung điều tra các lãnh đạo khác mà không hề hay biết rằng chính vị tướng “độc nhãn” kín tiếng này mới là người đang xoay chuyển cục diện kháng chiến.

Ngày 20 tháng 1 năm 1948, giữa chiến khu Đồng Tháp Mười mênh mông nước, Nguyễn Bình được Chính phủ phong quân hàm Trung tướng- vị Trung tướng đầu tiên của Quân đội ta. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho một đời chiến đấu không mệt mỏi, cho một người anh cả đã thống nhất được ngọn lửa kháng chiến Nam Bộ.

Thế nhưng, cuộc đời anh hùng thường được kết thúc trong tiếc nuối. Năm 1951, theo yêu cầu của Trung ương, ông lên đường ra Bắc nhận nhiệm vụ mới. Trên chặng đường vạn dặm xuyên rừng, ông đã bị quân Pháp phục kích và anh dũng hy sinh tại xã Srê- Dốc, tỉnh Xtung Treng (Campuchia).

Sự ra đi của ông là một nỗi đau thấu trời cho Bộ Tổng tư lệnh và Chủ tích Hồ Chí Minh. Bác Hồ đã ký sắc lệnh truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhất – người đầu tiên trong quân đội nhận vinh dự cao quý này. Ông đã hy sinh khi tuổi đời mới 43, để lại bao dự định dang dở cho ngày thống nhất, nhưng tinh thần của ông đã kịp bén rễ sâu xa vào mảnh đất Nam Bộ thành đồng.

Dù ông đã nằm lại giữa ngàn sương gió đất bạn, nhưng linh hồn và tên tuổi của ông vẫn hiện hữu khắp nơi trên dải đất hình chữ S. Sau gần nửa thế kỷ, năm 2000, hài cốt của ông đã được đưa về an táng long trọng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh. Hưng Yên đã sinh ra ông, nhưng miền Nam đã ôm ông vào lòng vĩnh viễn.

Cái tên Nguyễn Bình giờ đây không chỉ nằm trong sử sách mà đã hóa thân vào từng nhịp sống của phố phường. Từ Quảng Yên – nơi lưu dấu chiến công đầu, đến con đường ở Hà Nội nối về quê hương, hay những con phố dài rợp bóng mát ở Nhà Bè ( Thành phố Hồ Chí Minh)...đâu đâu nhân dân cũng trân trọng khắc ghi tên ông. Đặc biệt, Nhà tưởng niệm ông tại thôn Yên Phú, nằm gần khu tưởng niệm cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh, là nơi hội tụ linh khí của một vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi con cháu đời sau soi mình vào tấm gương của một người anh hùng “vũ dũng hơn người”.

Tôi vẫn nhớ như in buổi chiều hôm ấy, khi bước chân vào khuôn viên Nhà tưởng niệm Trung tướng Nguyễn Bình. Không gian nơi đây yên bình đến lạ, nằm tĩnh lặng bên cạnh khu tưởng niệm cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh – hai người con vĩ đại của cùng một làng quê đã làm nên những trang sử chói lọi. Đứng trước bức tượng đồng uy nghiêm của ông, tôi cảm thấy như đang đối diện với cả một pho sử sống. Đôi mắt ông – dù chỉ còn một bên sau những năm tháng lao tù khắc nghiệt – vẫn sáng quắc, cương nghị như đang dõi theo từng bước chân của thế hệ cháu con. Đứng trước anh linh của Trung tướng Nguyễn Bình tại ngôi nhà tưởng niệm nghi ngút khói hương, lòng tôi trào dâng một cảm xúc khó tả. Đó là sự tri ân thành kính đối với người anh hùng đã ngã xuống, nhưng hơn hết là một niềm vinh dự khôn tả khi được là người con Hưng Yên, được hít thở chung một bầu không khí và cùng lớn lên từ dòng sữa mẹ quê hương đã nuôi dưỡng nên ông. Sự hiện diện của ông trong sử sách không chỉ là niềm tự hào về quá khứ, mà còn là ánh sáng soi rọi cho trách nhiệm của chúng tôi ở hiện tại.

Là một người trẻ, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn trước sự hy sinh thầm lặng và vĩ đại của ông. Tôi hiểu rằng, độc lập và bình yên hôm nay được đánh đổi bằng máu, bằng nước mắt và bằng cả thanh xuân của những người anh hùng như tướng Nguyễn Bình. Tôi tự hứa với lòng mình sẽ sống sao cho xứng đáng với dòng máu Hưng Yên đang chảy trong huyết quản. Chúng tôi xin hứa sẽ tiếp nối tinh thần quả cảm, lòng trung hậu và ý chí "Bình thiên hạ" của ông. Chúng tôi sẽ không ngừng học tập, rèn luyện đạo đức để viết tiếp những trang sử mới, để dựng xây Tổ quốc và quê hương Hưng Yên ngày càng giàu đẹp, văn minh. Sự hy sinh của ông chính là động lực để chúng tôi hiểu rõ hơn về trách nhiệm của mình: Kế thừa hào khí cha anh, phát huy truyền thống quê hương và cống hiến hết mình để xứng đáng với thanh kiếm thép và trái tim rực cháy của người anh hùng Nguyễn Bình!

Trung tướng Nguyễn Bình – Nguyễn Phương Thảo – đã sống một cuộc đời như thanh gươm báu, chỉ rút ra vì nghĩa lớn. Ông dạy cho thế hệ trẻ chúng tôi bài học về sự dũng cảm, lòng tận trung với nước và khát vọng đại đoàn kết. Dù cuộc đời đầy rẫy những oan khuất và thử thách nghiệt ngã, ông vẫn chọn cách dâng hiến thay vì oán hận.

Nguyễn Bình – cái tên ấy đã trở thành một bài ca bất tử. Một con người chỉ còn một mắt nhưng có thể nhìn thấu được vận mệnh dân tộc, có thể quy tụ được hàng vạn trái tim về một mối. Hình ảnh vị tướng với phong thái hào hiệp, quyết đoán sẽ mãi mãi là niềm tự hào của đất Hưng yên và là biểu tượng vĩnh cửu của tình đoàn kết Bắc – Nam. Chúng tôi, thế hệ đi sau, nguyễn sẽ giữ gìn mảnh đất yên bình này như đúng cái tên mà ông đã chọn để tái sinh cho cuộc đời mình: Nguyễn Bình – Bình thiên hạ.