NGỌN LỬA BẤT TỬ Ở TUỔI HAI MƯƠI BỐN

1. Người con xứ Quảng mang trong tim khát vọng tự do

Có những con người khi nhắc đến tên, người ta nhớ ngay đến một sự kiện lịch sử. Có những cuộc đời tuy ngắn ngủi nhưng lại để lại dấu ấn sâu đậm trong ký ức dân tộc.

Nguyễn Văn Trỗi – người thanh niên xứ Quảng đã hy sinh khi mới 24 tuổi – là một trong những con người như thế.

Anh sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và cách mạng.

Tuổi thơ Nguyễn Văn Trỗi không có nhiều ngày tháng bình yên. Sinh ra trong hoàn cảnh đất nước còn chiến tranh, anh sớm phải đối diện với những nhọc nhằn của cuộc sống. Khi nhiều bạn bè cùng trang lứa còn được đến trường, anh đã phải lao động kiếm sống, học nghề để tự lập.

Năm 1956, Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn. Giữa thành phố đông đúc, người thanh niên quê Quảng Nam làm nhiều công việc để mưu sinh, rồi học nghề điện và trở thành một người thợ điện cần cù, khéo léo.

Đôi bàn tay anh từng cầm kìm, nối những đường dây điện, sửa chữa những thiết bị hỏng hóc. Anh cũng có những ước mơ rất đỗi bình thường của tuổi trẻ: một công việc ổn định, một mái ấm gia đình, một cuộc sống yên vui bên người mình thương yêu.

Nhưng giữa những biến động của đất nước, Nguyễn Văn Trỗi không chỉ nghĩ đến cuộc sống riêng. Từ nhận thức về hoàn cảnh quê hương và những điều chứng kiến trong xã hội miền Nam lúc bấy giờ, anh dần tìm đến con đường đấu tranh cách mạng.

Khoảng giữa năm 1963, anh gia nhập lực lượng biệt động Sài Gòn, trở thành chiến sĩ trong đội hình hoạt động bí mật ở nội thành.

Từ đây, người thợ điện trẻ tuổi bước vào một cuộc đời khác: cuộc đời của những nhiệm vụ nguy hiểm, những cuộc gặp gỡ bí mật và những thử thách có thể phải đánh đổi bằng chính mạng sống.

2. Khi tình yêu riêng gặp tình yêu Tổ quốc

Trong cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi có một người phụ nữ đặc biệt: chị Phan Thị Quyên, người vợ trẻ đã cùng anh viết nên câu chuyện tình yêu đẹp nhưng đầy mất mát giữa những năm tháng chiến tranh.

Họ đến với nhau bằng tình cảm chân thành, bằng những ước mong giản dị về một mái ấm hạnh phúc. Thế nhưng, hạnh phúc lứa đôi vừa bắt đầu thì anh Trỗi đã đứng trước một nhiệm vụ đặc biệt.

Đầu tháng 5 năm 1964, anh tham gia kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý, trên tuyến đường mà phái đoàn cấp cao của Hoa Kỳ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu dự kiến đi qua.

Đó là một hoạt động vũ trang của lực lượng biệt động Sài Gòn trong bối cảnh chiến tranh đang diễn ra quyết liệt.

Nguyễn Văn Trỗi khi ấy mới 24 tuổi, vừa lập gia đình chưa được bao lâu. Phía trước anh vẫn còn biết bao dự định dang dở. Nhưng anh đã lựa chọn tham gia nhiệm vụ mà tổ chức giao phó.

Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, khi đang thực hiện kế hoạch tại cầu Công Lý, anh bị phát hiện và bắt giữ.

Từ giây phút ấy, cuộc đời người thanh niên xứ Quảng bước sang một thử thách khắc nghiệt.

Những ngày được sống bên người vợ trẻ trở thành kỷ niệm ngắn ngủi. Mái ấm vừa hình thành đã phải đối diện với sự chia lìa. Và người thợ điện hiền lành ngày nào trở thành một tù nhân đang chờ đợi bản án nặng nề.

Điều khiến câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi lay động lòng người không chỉ là việc anh chấp nhận hiểm nguy, mà còn là sự đối lập giữa những ước mơ rất đỗi bình thường của một người trẻ với hoàn cảnh chiến tranh đã đặt anh trước những lựa chọn sinh tử.

3. Nhà tù không thể khuất phục một niềm tin

Sau khi bị bắt, Nguyễn Văn Trỗi trải qua những tháng ngày giam giữ và thẩm vấn.

Theo các tài liệu lịch sử, anh phải chịu nhiều hình thức tra tấn, dụ dỗ nhưng vẫn không tiết lộ những thông tin mà phía chính quyền Sài Gòn muốn khai thác về tổ chức và đồng đội.

Đối với một người mới 24 tuổi, phải đối diện với án tử hình là một thử thách vô cùng lớn.

Anh có gia đình đang chờ đợi. Anh có người vợ trẻ vẫn mong được gặp lại chồng. Anh còn cả một cuộc đời phía trước.

Thế nhưng, trong những tháng ngày bị giam cầm, Nguyễn Văn Trỗi vẫn giữ lập trường và nhận trách nhiệm về hành động của mình, không khai ra những người cùng hoạt động.

Ngày 10 tháng 8 năm 1964, anh bị Tòa án Quân sự của chính quyền Sài Gòn kết án tử hình.

Tin về Nguyễn Văn Trỗi lan ra ngoài biên giới Việt Nam. Tại Venezuela, một tổ chức du kích đã bắt giữ một sĩ quan Mỹ và tìm cách trao đổi để cứu anh. Sự kiện ấy cho thấy vụ án Nguyễn Văn Trỗi đã thu hút sự chú ý quốc tế trong bối cảnh cuộc chiến tranh Việt Nam.

Tuy nhiên, nỗ lực cứu anh không thành công.

Nguyễn Văn Trỗi vẫn phải đối diện với bản án tử hình.

Có lẽ, điều khiến người đời sau xúc động nhất khi đọc về những tháng ngày cuối cùng của anh chính là hình ảnh một thanh niên tuổi đời còn rất trẻ nhưng phải đối diện với sự sống và cái chết trong hoàn cảnh khắc nghiệt đến vậy.

4. Chín phút cuối cùng – một lời nói đi vào lịch sử

Ngày 15 tháng 10 năm 1964.

Tại nhà lao Chí Hòa, Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường xử bắn.

Hôm ấy, người thanh niên xứ Quảng mới 24 tuổi.

Không còn những ngày tháng bình dị của một người thợ điện. Không còn những buổi sum họp bên gia đình. Không còn cơ hội thực hiện những dự định tuổi trẻ.

Trước mặt anh là những người thi hành án, phía sau là những tháng ngày ngắn ngủi nhưng đầy biến động của cuộc đời.

Theo các tư liệu ghi lại, khi bị bịt mắt trước giờ xử bắn, Nguyễn Văn Trỗi đã từ chối và bày tỏ mong muốn được nhìn mảnh đất quê hương lần cuối.

Trong những phút cuối cùng, anh cất tiếng hô những khẩu hiệu thể hiện lập trường chính trị và niềm tin của mình. Một lời nói được ghi nhớ trong nhiều tài liệu lịch sử là:

“Hãy nhớ lấy lời tôi!”

Tiếng nói ấy gắn liền với hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi trong ký ức của nhiều thế hệ.

Ngày hôm đó, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại nhà lao Chí Hòa. Cuộc đời anh dừng lại ở tuổi 24.

Hai mươi bốn tuổi!

Một độ tuổi mà biết bao người mới bắt đầu xây dựng tương lai, mới bước những bước đầu tiên trên con đường lập nghiệp, mới được sống trọn vẹn với tình yêu và những hoài bão của mình.

Vậy mà Nguyễn Văn Trỗi đã không còn cơ hội bước tiếp.

Sự hy sinh của anh trở thành một trong những câu chuyện được nhắc nhớ nhiều trong lịch sử đấu tranh cách mạng Việt Nam, đặc biệt trong phong trào thanh niên những năm kháng chiến chống Mỹ.

5. Một cuộc đời ngắn ngủi, một ký ức dài lâu

Sau khi Nguyễn Văn Trỗi hy sinh, câu chuyện về cuộc đời anh được truyền đi qua nhiều trang báo, tác phẩm văn học, hoạt động tưởng niệm và những bài học lịch sử.

Ngày 17 tháng 10 năm 1964, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên anh được đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình tưởng niệm trên khắp đất nước.

Cây cầu Công Lý năm xưa cũng mang tên Nguyễn Văn Trỗi, trở thành một địa danh gợi nhắc về sự kiện lịch sử năm 1964.

Trên quê hương Điện Bàn, nhà lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi là nơi lưu giữ những tư liệu, kỷ vật và ký ức về người con xứ Quảng.

Nhưng có lẽ, điều khiến câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi sống mãi không chỉ nằm ở những tượng đài, tên đường hay trang sách.

Đó còn là hình ảnh một người thanh niên bình thường đã bước vào lịch sử trong hoàn cảnh đặc biệt của đất nước.

Anh từng là một cậu bé nghèo, một người lao động kiếm sống bằng đôi bàn tay, một người chồng trẻ với những ước mơ giản dị. Và chính từ cuộc đời bình dị ấy, anh đã trở thành một nhân vật được nhiều thế hệ ghi nhớ bởi sự kiên định trước những thử thách cuối cùng.

Nguyễn Văn Trỗi không có một cuộc đời dài để chứng kiến ngày đất nước thống nhất 30 tháng 4 năm 1975.

Anh cũng không được trở về sống những tháng ngày hòa bình bên gia đình.

Nhưng câu chuyện về anh vẫn được kể lại, như một phần ký ức của dân tộc về những con người trẻ tuổi đã sống, lựa chọn và hy sinh giữa những năm tháng chiến tranh.

6. Từ ngọn lửa Nguyễn Văn Trỗi đến trách nhiệm tuổi trẻ hôm nay

Các bạn đoàn viên, thanh niên và học sinh thân mến!

Khi nghe câu chuyện về Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi, có lẽ mỗi chúng ta đều có một cảm xúc riêng.

Có người xúc động trước tuổi đời quá trẻ của anh. Có người thương cho mối tình vừa bắt đầu đã phải chia xa. Có người khâm phục sự kiên định của anh trong những ngày bị giam cầm.

Nhưng trên hết, câu chuyện ấy giúp chúng ta hiểu rằng hòa bình hôm nay đã phải trải qua biết bao mất mát.

Ở tuổi 24, Nguyễn Văn Trỗi không còn cơ hội thực hiện những dự định của mình.

Còn chúng ta hôm nay được sống trong hòa bình, được đến trường, được học tập, được ước mơ và được lựa chọn tương lai.