Ngọn Lửa Bất Tử Trên Pháp Trường Chí Hòa

Người công nhân trẻ và kế hoạch táo bạo

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng, tận mắt chứng kiến cảnh quê hương bị tàn phá, anh đã sớm giác ngộ tư tưởng yêu nước. Năm 1956, anh rời quê vào Sai Gòn kiếm sống, học nghề thợ điện và trở thành công nhân Nhà máy điện Chợ Quán.

Tại đây, anh tham gia hoạt động cách mạng bí mật và trở thành chiến sĩ biệt động Saigon thuộc Quân khu Sai Gòn - Gia Định. Dù cuộc sống cá nhân vừa có những bước ngoặt hạnh phúc—anh vừa lập gia đình với chị Phan Thị Quyên vào tháng 4 năm 1964—nhưng tình yêu quê hương và lý tưởng cách mạng vẫn là ưu tiên hàng đầu trong lòng người thanh niên trẻ.

Tháng 5 năm 1964, nhận được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ đến Sai Gòn để thanh tra tình hình chiến trường và đề ra các kế hoạch quân sự mới, lực lượng Biệt động Sai Gòn đã quyết định tổ chức một trận đánh táo bạo. Nguyễn Văn Trỗi xung phong nhận nhiệm vụ gài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi)—con đường chiến lược mà đoàn xe của McNamara bắt buộc phải đi qua từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố.

Những ngày tháng kiên trung trong ngục tối

Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, khi đang tiến hành chôn quả mìn nặng 8kg dưới chân cầu Công Lý, Nguyễn Văn Trỗi bất ngờ bị địch phát hiện và bắt giữ do có sự phản bội từ bên trong.

Hay tin người chiến sĩ biệt động bị bắt, kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn hòng khai thác thông tin về tổ chức biệt động Sai Gòn. Chúng tra tấn anh bằng những hình thức dã man nhất, kết hợp với đủ chiêu trò dụ dỗ, mua chuộc từ tiền bạc đến lời hứa đảm bảo cuộc sống cho gia đình anh. Tuy nhiên, trước kẻ thù, anh Trỗi vẫn giữ vững khí tiết kiên trung. Anh nhận hết trách nhiệm về mình, kiên quyết không khai báo bất kỳ thông tin nào về đồng đội hay tổ chức.

Trước sự kiên định ấy, tòa án quân sự chính quyền Sai Gòn đã tuyên án tử hình anh nhằm đe dọa phong trào đấu tranh của nhân dân. Tin tức về bản án tử hình dành cho Nguyễn Văn Trỗi đã dấy lên làn sóng phẫn nộ không chỉ trong nước mà còn trên toàn thế giới. Tại Venezuela, một lực lượng du kích tiến bộ (FALN) đã bắt giữ một sĩ quan quân đội Mỹ là Trung tá Michael Smolen để đòi đổi lấy tự do cho Nguyễn Văn Trỗi. Tuy nhiên, sau khi sĩ quan Mỹ được thả, chính quyền Mỹ và chính quyền Sai Gòn đã lật lọng, tiếp tục thi hành bản án tử hình đối với anh.

9 phút cuối cùng và khí tiết bất tử

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại pháp trường khám Chí Hòa, chính quyền Sai Gòn đưa Nguyễn Văn Trỗi ra hành quyết. Kẻ thù cho phép phóng viên báo chí trong và ngoài nước đến tham dự với mục đích răn đe, nhưng chính sự có mặt của báo giới đã ghi lại những khoảnh khắc lịch sử vô cùng oanh liệt.

Khi bị dẫn ra pháp trường, anh Trỗi đi bước đi vững vàng, nét mặt thản nhiên, không chút sợ hãi. Đứng trước cọc bắn, anh từ chối bịt mắt và dõng dạc nói với kẻ thù:

"Không, phải để tôi nhìn ngắm mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi!"

Trước khi tiếng súng vang lên, người thanh niên 24 tuổi ấy đã biến pháp trường của kẻ thù thành bệ phóng cho tinh thần bất khuất. Anh hô vang những lời huyết lệ hướng về Tổ quốc và Chủ tịch Hồ Chí Minh:

"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo chính quyền tay sai! Đả đảo đế quốc Mỹ! Việt Nam Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!"

Tiếng hô vang vọng của anh Trỗi bị cắt ngang bởi loạt đạn của kẻ thù, nhưng tinh thần và khí tiết của anh đã khắc sâu vào lòng hàng triệu người dân Việt Nam và bạn bè quốc tế.

Dấu ấn còn lại với thời gian

Sự hy sinh anh dũng của anh Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Nhà thơ Tố Hữu đã ghi lại khoảnh khắc thiêng liêng ấy qua những câu thơ xúc động trong bài "Hãy nhớ lấy lời tôi":

"Có những phút làm nên lịch sử

Có cái chết hóa thành immortal (bất tử)

Có những lời hơn mọi bài ca

Có con người từ chân lý sinh ra..."

Tấm gương kiên trung của người chiến sĩ biệt động Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là niềm tự hào của thế hệ đi trước mà còn là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay và mai sau về bài học lòng yêu nước, ý chí kiên cường và lý tưởng sống vì Tổ quốc.