Ngọn Lửa Đại Ngàn Trà Bồng
Tháng 8 năm 1959, mây mù như trĩu nặng trên những tán rừng săng lẻ miền tây Quảng Ngãi. Đó là những ngày đen tối khi đạo luật 10-59 của chính quyền Mỹ - Diệm kéo lê máy chém đi khắp nơi, biến miền Nam thành một nhà tù khổng lồ. Tại huyện vùng cao Trà Bồng, địch ráo riết ép đồng bào người Cor, người Kinh phải đi bầu cử quốc hội bù nhìn. Những mũi súng chĩa thẳng vào các nóc làng, kèm theo lời đe dọa lạnh gáy: "Kẻ nào không đi bỏ phiếu, nhà sẽ bị đốt, người sẽ bị bắn chết!".
Nhưng súng đạn không thể uốn cong ý chí của những người con sinh ra từ núi rừng. Đêm 23 tháng 8, không gian tại các xã Trà Thủy, Trà Giang chìm trong tĩnh lặng, nhưng lại sục sôi những lớp sóng ngầm. Tuân theo ánh sáng chỉ đường của Tỉnh ủy, các già làng truyền đi một mệnh lệnh đanh thép: "Tẩy chay bầu cử, bất hợp tác với giặc!". A Rê, một chàng trai người Cor vạm vỡ, cùng dân làng lặng lẽ thu dọn tư trang, gùi lương thực, bỏ lại nhà cửa để lùi sâu vào rừng thiêng. Dưới bóng đêm, từng nhát rựa vót tre thoăn thoắt. Chỉ trong vài ngày, khắp các ngả đường mòn dẫn vào làng, chông tre, bẫy đá, thò chẹt đã giăng kín như một trận đồ bát quái để đón lõng bước chân thù. Chiều ngày 28/8/1959, thời khắc lịch sử đã điểm. Khi những tên lính ngụy còn đang hoang mang, run rẩy dò dẫm trên những lối mòn đầy cạm bẫy, thì từ trên các đỉnh núi cao, tiếng cồng, tiếng chiêng đột ngột vang lên trầm hùng, dội vào vách đá như tiếng gầm của đại ngàn thức giấc. Từ những cánh rừng già, A Rê cùng hàng ngàn đồng bào và lực lượng du kích ào ạt xông ra với giáo mác, cung nỏ, và mã tấu trên tay.
Khí thế bừng bừng của quần chúng cách mạng khiến quân địch ở các đồn Đá Líp, Tà Lạt kinh hồn bạt vía. Chẳng đợi đến lúc xáp lá cà, chúng vứt cả súng đạn, bỏ luôn những hòm phiếu giả tạo đang mang theo để tháo chạy thục mạng về quận lỵ. Làn sóng khởi nghĩa tiếp tục tràn đi như thác lũ, quét sạch các đồn bốt Tầm Rung, Nước Vọt, đập tan từng mảng bộ máy ngụy quyền cơ sở, trừng trị những tên ác ôn khét tiếng. Trời Trà Bồng đêm đó rực sáng ánh đuốc chiến thắng. Bộ máy kìm kẹp bị bẻ gãy, chính quyền về lại tay nhân dân.
Dấu ấn lịch sử: Cuộc khởi nghĩa Trà Bồng không chỉ giải phóng một vùng đồi núi rộng lớn ở miền tây Quảng Ngãi mà còn là tiếng súng báo hiệu một bước ngoặt vĩ đại: Đánh dấu sự chuyển mình từ đấu tranh chính trị đơn thuần sang kết hợp đấu tranh vũ trang, châm ngòi cho cao trào Đồng Khởi rực lửa khắp miền Nam Việt Nam.
