Ngọn lửa Duy Tân trên đất Quảng

Khoảng năm 1906, cuộc vận động Duy Tân do Phan Châu Trinh cùng những người đồng chí hướng khởi xướng bắt đầu phát triển mạnh ở Trung Kỳ. Quảng Nam trở thành một trong những trung tâm quan trọng của phong trào.

Duy Tân không bắt đầu bằng những cuộc nổi dậy vũ trang.

Nó bắt đầu từ những điều gần gũi hơn với đời sống.

Đó là trường học.

Là cách ăn mặc.

Là cách làm ăn.

Là chữ Quốc ngữ.

Là những cuộc diễn thuyết.

Là việc khuyến khích người dân mở mang kiến thức.

Phan Châu Trinh cho rằng một dân tộc muốn mạnh phải có dân trí.

Vì thế, nhiều trường học mới được mở. Nội dung giáo dục chú trọng chữ Quốc ngữ, chữ Pháp, kiến thức văn hóa và kỹ thuật. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận từ năm 1906, tại Trung Kỳ đã xuất hiện hàng chục trường theo tinh thần Duy Tân, trong đó có trường Diên Phong.

Những lớp học ấy tạo nên một không khí khác.

Thay vì chỉ học kinh sử để thi cử, người học bắt đầu được tiếp xúc với kiến thức thực tế.

Họ học cách nhìn thế giới.

Họ học về kinh tế.

Họ học chữ Quốc ngữ.

Họ nghe những bài diễn thuyết về xã hội.

Một cuộc vận động lớn bắt đầu từ những thay đổi tưởng như rất nhỏ.

Người dân được khuyến khích cắt tóc ngắn, thay đổi cách ăn mặc và bỏ một số tập tục cũ. Các nhà hoạt động Duy Tân cũng thúc đẩy việc lập hội buôn, hội nông và những cơ sở kinh doanh.

Mục tiêu là tạo ra một xã hội năng động hơn.

Nếu giáo dục tạo ra tri thức thì kinh tế tạo ra nền tảng vật chất.

Nếu người dân được học nhưng vẫn nghèo đói, xã hội khó thay đổi.

Nếu có kinh tế nhưng thiếu dân trí, sự phát triển cũng khó bền vững.

Vì vậy, Duy Tân là một phong trào có phạm vi khá rộng.

Từ Quảng Nam, tinh thần ấy lan sang nhiều địa phương khác.

Nhưng càng phát triển, phong trào càng khiến chính quyền thuộc địa chú ý.

Đặc biệt, khi các hoạt động xã hội chuyển thành phong trào chống sưu thuế năm 1908, tình hình trở nên căng thẳng.

Cuộc vận động Duy Tân bước vào giai đoạn dữ dội nhất.

Những lớp học và hội buôn đã trở thành nền tảng của một phong trào xã hội rộng lớn.

Ngọn lửa cải cách trên đất Quảng không còn nằm trong một nhóm sĩ phu.

Nó đã đi vào đời sống của đông đảo người dân.

Và đó chính là lúc “thời hoa lửa” của Phan Châu Trinh bước sang một chương mới.