Ngọn lửa không tàn

Có những người ra đi trong im lặng, nhưng chính sự im lặng ấy lại trở thành một ngọn lửa âm ỉ cháy rất lâu trong lòng người ở lại. Trần Minh Tâm là một người như thế. Anh sinh năm 1950, hy sinh ngày 3/2/1975. Cuộc đời anh ngắn ngủi như một vệt sáng xẹt qua đêm tối, nhưng ánh sáng ấy đủ để những người từng gặp anh không bao giờ quên được.

Tâm sinh ra ở một xóm nhỏ ven sông, nơi buổi sáng mặt nước loang màu bạc và buổi chiều gió thổi qua những rặng tre nghe xào xạc như tiếng người thì thầm. Nhà anh nghèo, mái lá thấp, nền đất mát lạnh vào mùa mưa. Cha anh làm ruộng, mẹ anh dệt vải thuê, cả gia đình sống chật vật qua từng mùa nước lớn. Nhưng trong cái nghèo ấy vẫn có một thứ gì rất ấm: bữa cơm có rau vườn, tiếng mẹ ru em bên chiếc võng cũ, tiếng cha trở về sau buổi đồng dài, đôi dép lấm bùn đặt ngay ngắn ngoài hiên.

Tâm lớn lên giữa những điều bình dị như thế. Anh không phải đứa trẻ nói nhiều, cũng không thích chạy nhảy ồn ào như bạn cùng lứa. Tâm thường ngồi nhìn con sông trước nhà, mắt xa xăm như đang nghĩ đến điều gì lớn hơn những trò chơi trẻ nhỏ. Có lẽ chính vì vậy mà khi chiến tranh kéo tới, anh là một trong những người cảm nhận rất sớm sự đổi thay của đất trời và lòng người. Những con đường quen bỗng trở nên ngổn ngang, những đêm quê bỗng dài hơn vì tiếng máy bay, những lần họp chợ cũng thưa dần bởi ai nấy đều lo sợ.

Tâm không chịu đứng ngoài nỗi đau của quê hương. Đến tuổi, anh xin đi bộ đội. Ngày chia tay nhà, mẹ anh nhìn con rất lâu, rồi lặng lẽ buộc lại cho anh chiếc khăn rằn cũ. Bà không nói những lời lớn lao. Bà chỉ bảo: “Đi đâu cũng nhớ giữ mình, giữ lòng.” Câu dặn ấy theo Tâm như một ngọn đèn nhỏ trong những ngày rừng núi tối sâu.

Trong đơn vị, Tâm là người ít cười nhưng rất hay giúp đỡ đồng đội. Anh biết sửa lại quai balo, biết tìm thuốc lá cho người bị cảm, biết ngồi bó gối suốt một đêm để nhường chỗ nghỉ cho người khác. Có lần, trong một đêm hành quân đường rừng, một chiến sĩ trẻ bị sốt rét run lẩy bẩy. Tâm đã cõng bạn đi qua gần hai cây số đường trơn, không than một tiếng. Đến nơi, anh chỉ ngồi thở dốc, lau mồ hôi trên trán rồi cười rất nhẹ: “Còn đi được thì còn sống.” Câu nói ấy về sau được đồng đội nhắc mãi, như một cách để tự nhắc nhau rằng giữa chiến tranh, sự sống đôi khi chỉ còn được giữ lại bằng một bước chân thêm nữa.

Tháng đầu năm 1975, tình hình chiến trường căng như dây đàn. Đơn vị Tâm nhận nhiệm vụ giữ một điểm chặn trọng yếu trên tuyến đường cơ động. Đó là một khu vực đồi thấp, đất đỏ quánh sau mưa, cây cối bị bom xé trụi đi phần lớn, chỉ còn những gốc thân đen sẫm dựng lên như những cánh tay câm lặng. Đêm xuống, gió hun hút lùa qua những hố bom, lạnh đến tê người. Tâm cùng đồng đội nằm ém trong trận địa, mắt không rời phía trước, nơi chỉ cần một động tĩnh nhỏ cũng đủ báo hiệu một cuộc chạm trán khốc liệt.

Rạng sáng ngày 3/2, địch mở đợt tấn công dữ dội. Đạn pháo nổ liên hồi, mặt đất rung lên từng chập. Trong cơn hỗn loạn, Tâm lao ra giữ chốt, che cho đồng đội rút thương binh về phía sau. Anh di chuyển nhanh, dứt khoát, như thể trong đầu chỉ còn một ý nghĩ: bằng mọi giá phải giữ được vị trí, phải giữ được người bên cạnh mình. Một mảnh đạn đã trúng anh ngay lúc anh đang cúi xuống kéo một chiến sĩ bị thương vào hố trú ẩn. Tâm ngã xuống, nhưng tay vẫn cố đẩy người kia vào chỗ an toàn trước khi chính mình khuỵu hẳn.

Trận đánh kéo dài đến quá trưa mới lắng xuống. Khi khói bụi tan dần, đồng đội tìm thấy Tâm nằm nghiêng bên sườn đồi, mặt hướng về phía con đường hành quân, như thể anh vẫn đang