NGỌN LỬA KHÔNG TẮT (1)

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đầy mất mát và khốc liệt của dân tộc, nhiều con người đã trở thành biểu tượng bất diệt - không chỉ bởi những chiến công, mà còn bởi ngọn lửa lý tưởng và tình yêu thương con người cháy sáng trong tim họ. Trong số ấy, bác sĩ - liệt sĩ - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Thùy Trâm là một hình ảnh đặc biệt.
Năm mươi lăm năm kể từ ngày chị ngã xuống trên mảnh đất Quảng Ngãi, tên tuổi và cuộc đời của chị vẫn hiện diện sâu đậm trong ký ức dân tộc - như hình ảnh của một chiến sĩ áo trắng tận hiến, một tâm hồn trong trẻo đã sống và hy sinh trọn vẹn vì Tổ quốc.
“Khi Tổ quốc cần, tôi sẵn sàng hiến dâng”
Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942 tại Hà Nội, trong một gia đình trí thức giàu truyền thống yêu nước. Cha chị - bác sĩ Đặng Ngọc Khuê - là bác sĩ ngoại khoa nổi tiếng; mẹ chị - bà Doãn Ngọc Trâm - là giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội. Ngay từ thuở nhỏ, chị đã được nuôi dưỡng trong môi trường thấm đẫm tinh thần cách mạng, nhân ái và trách nhiệm với đất nước.
Năm 1961, Đặng Thùy Trâm thi đỗ Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp bác sĩ năm 1966, chị hoàn toàn có thể lựa chọn cuộc sống ổn định tại hậu phương. Thế nhưng, trước lời kêu gọi của miền Nam ruột thịt, chị đã gác lại riêng tư, tự nguyện lên đường vào chiến trường – nơi gian khổ và hiểm nguy nhất lúc bấy giờ.
Cuối năm 1966, vượt dãy Trường Sơn, chị mang theo hành trang là tri thức y học, trái tim giàu yêu thương và một cuốn nhật ký nhỏ. Năm 1967, chị được điều về công tác tại Bệnh xá Đức Phổ (Quảng Ngãi) - một bệnh xá tiền phương hoạt động trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Từ tháng 4/1967 đến tháng 5/1970, Đặng Thùy Trâm giữ cương vị Bệnh xá trưởng, trực tiếp chỉ đạo và tham gia cứu chữa thương binh, chăm sóc cán bộ, chiến sĩ và nhân dân vùng giải phóng.
Không điện, không nước sạch, thiếu thốn thuốc men, trang thiết bị thô sơ - nhưng chưa một lần chị chùn bước. Bằng kiến thức chuyên môn, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm, chị cùng đồng đội kiên cường giành giật sự sống cho từng người giữa làn bom đạn.
Không chỉ là người thầy thuốc, Đặng Thùy Trâm còn là điểm tựa tinh thần của cả bệnh xá và dân làng. Chị đến từng nhà khám bệnh, hướng dẫn sơ cứu, phòng chống dịch; chị tổ chức sinh hoạt văn nghệ, đọc thơ, kể chuyện để tiếp thêm niềm tin cho mọi người. Trong mắt đồng đội và nhân dân, chị là người chị, người mẹ thứ hai giữa chiến trường khốc liệt.
Hy sinh để hóa thành bất tử
Ngày 22/6/1970, trên đường công tác từ Ba Tơ về đồng bằng, chị rơi vào ổ phục kích của quân Mỹ và anh dũng hy sinh khi chưa tròn 28 tuổi. Sự ra đi của chị là nỗi đau lớn đối với Bệnh xá Đức Phổ, với đồng đội và nhân dân nơi chị từng gắn bó như ruột thịt. Thi hài chị được đồng đội chôn cất tại nơi hy sinh, sau này quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Hà Nội. Tại Quảng Ngãi - mảnh đất chị đã hiến trọn tuổi xuân - nhân dân dựng bia tưởng niệm, tạc tượng để ghi nhớ người nữ bác sĩ đã cháy hết mình cho sự sống của người khác.
“Đừng đốt! Trong đó có lửa…”
Trong tư trang của chị ngày hôm ấy có một cuốn sổ tay – nhật ký được viết từ năm 1968 đến những ngày cuối cùng của cuộc đời. Cuốn sổ được một quân nhân Mỹ tên Frederic Whitehurst nhặt được và định tiêu hủy. Nhưng người phiên dịch đã ngăn lại, thốt lên câu nói nổi tiếng:
“Đừng đốt nó! Trong đó có lửa…”
Ba mươi lăm năm sau, cuốn nhật ký trở về với gia đình chị và trở thành ngọn lửa thắp sáng hàng triệu trái tim. Xuất bản lần đầu năm 2005, Nhật ký Đặng Thùy Trâm nhanh chóng gây tiếng vang lớn, được phát hành với số lượng hàng triệu bản, dịch ra hơn 20 thứ tiếng, chuyển thể thành phim Đừng đốt (đạo diễn Đặng Nhật Minh), đưa vào chương trình giảng dạy ở nhiều trường đại học trong và ngoài nước. Những trang viết ấy không chỉ phản ánh hiện thực chiến tranh khốc liệt, mà còn khắc họa một đời sống nội tâm phong phú, chân thành của một cô gái trẻ - yêu nước nồng nàn, yêu con người tha thiết, luôn tin tưởng vào tương lai và khát vọng chiến thắng.
Sống mãi cùng đất nước
Ngày nay, tên Đặng Thùy Trâm được đặt cho nhiều con đường, trường học, bệnh viện, thư viện… Chị trở thành biểu tượng của lý tưởng sống đẹp, của lòng yêu nước và y đức cao cả đối với các thế hệ người Việt Nam. Tại Quân khu 5, đặc biệt là tỉnh Quảng Ngãi, dấu ấn của chị vẫn hiện diện qua các công trình tưởng niệm, các hoạt động giáo dục truyền thống và những chuyến hành quân về nguồn của thế hệ trẻ. Bệnh xá Đức Phổ năm xưa - “chiến hào trắng” giữa rừng núi – nay trở thành địa chỉ đỏ, nơi câu chuyện về một nữ bác sĩ trẻ sống như ngọn lửa vẫn được kể lại đầy xúc động.
Năm mươi lăm năm trôi qua, nhưng ngọn lửa Đặng Thùy Trâm chưa bao giờ tắt. Nó cháy trong trái tim những người yêu nước, trong lý tưởng của thanh niên hôm nay, trong bước chân thầm lặng của những y, bác sĩ quân đội đang ngày đêm nơi biên cương, hải đảo.
Đặng Thùy Trâm không chỉ thuộc về lịch sử - chị là ngọn đuốc tinh thần, soi sáng con đường sống đẹp, sống có ích cho mọi thế hệ mai sau.