Ngọn lửa không tắt - Câu chuyện về bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm

NGỌN LỬA KHÔNG TẮT

Câu chuyện về bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm

Có những con người đi qua chiến tranh bằng tiếng súng.

Nhưng cũng có những con người đi qua chiến tranh bằng tiếng khóc của thương binh, bằng mùi thuốc sát trùng giữa rừng, bằng những đêm trắng bên bàn mổ và bằng một cuốn sổ nhỏ luôn được giữ bên mình.

Đặng Thùy Trâm là một người như thế.

Chị sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Huế, lớn lên trong một gia đình trí thức ở Hà Nội. Cha chị là bác sĩ, mẹ là dược sĩ. Năm 1961, Thùy Trâm bước vào giảng đường Đại học Y khoa Hà Nội. Sáu năm tuổi trẻ của chị gắn với sách vở, bệnh án và những ước mơ rất đỗi bình thường của một cô gái đang ở tuổi đẹp nhất của đời người.

Nhưng đất nước khi ấy không bình thường.

Chiến tranh ngày càng khốc liệt. Những người trẻ tuổi đứng trước một câu hỏi mà thế hệ hôm nay khó có thể hình dung hết sức nặng của nó: ở lại với cuộc sống riêng hay bước vào nơi tiếng bom đang gọi?

Năm 1966, sau khi tốt nghiệp, Thùy Trâm tình nguyện vào chiến trường miền Nam.

Ba tháng hành quân, chị vượt hàng nghìn cây số đường Trường Sơn để đến Quảng Ngãi. Tháng 3 năm 1967, cô bác sĩ trẻ đặt chân đến Đức Phổ.

Từ đây, cuộc đời chị bước sang một trang khác.

Không còn giảng đường.

Không còn những hành lang bệnh viện yên tĩnh.

Không còn một cuộc sống mà người ta có thể biết chắc ngày mai mình sẽ thức dậy ở đâu.

Thùy Trâm trở thành bác sĩ của một bệnh xá giữa chiến trường, nơi những người tìm đến chị phần lớn là thương binh, bệnh binh và những con người bị chiến tranh làm tổn thương cả thể xác lẫn tinh thần.

Có những ca bệnh chị phải chữa trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Có những người lính vừa được đưa về đã mất quá nhiều máu.

Có những đêm tiếng bom vọng từ xa, nhưng trong căn bệnh xá, người bác sĩ trẻ vẫn phải tập trung vào từng nhịp thở, từng vết thương, từng sinh mạng trước mặt mình.

Chiến tranh khiến con người ta trưởng thành rất nhanh.

Nhưng nó không thể lấy đi ở Thùy Trâm những rung động của một cô gái trẻ.

Trong nhật ký, bên cạnh những trang viết về thương binh, đồng đội và nhiệm vụ, chị còn viết về nỗi nhớ, về tình yêu, về gia đình, về những người đã ra đi và cả những phút yếu lòng của chính mình.

Đó là điều khiến những trang nhật ký ấy đặc biệt.

Bởi người viết không phải một pho tượng.

Chị là một cô gái 25, 26, 27 tuổi.

Chị biết sợ.

Biết đau.

Biết nhớ.

Biết buồn.

Và cũng biết yêu.

Nhưng mỗi khi đứng trước sự lựa chọn giữa nỗi đau của riêng mình và sự sống của những người khác, chị lại bước về phía những người cần mình.

Ngày 27 tháng 9 năm 1968, Thùy Trâm được kết nạp vào Đảng.

Nhưng điều đáng nhớ nhất về chị có lẽ không nằm ở một danh hiệu hay một ngày tháng.

Điều đáng nhớ nằm trong những trang giấy chị để lại.

Đó là tiếng nói của một con người đang sống giữa chiến tranh nhưng vẫn cố giữ cho mình một đời sống tinh thần trong sáng.

Chị viết về lý tưởng, nhưng cũng viết về những yếu đuối của con người.

Chị viết về cái chết, nhưng luôn hướng về sự sống.

Chị chữa những vết thương trên cơ thể người khác, đồng thời tự chữa những vết thương trong lòng mình bằng cách viết.

Và có lẽ chính vì thế, những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm không giống một bản báo cáo chiến tranh.

Nó giống một cuộc trò chuyện.

Một cuộc trò chuyện mà người viết không biết rằng hàng chục năm sau, sẽ có hàng triệu người mở từng trang giấy để lắng nghe.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970.

Chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Đặng Thùy Trâm đang trên đường công tác từ vùng núi Ba Tơ về phía đồng bằng thì bị phục kích.

Người con gái từng bước ra khỏi Hà Nội với tấm bằng bác sĩ trong tay đã không trở về.

Chị hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi.

Ba năm làm nghề.

Hai năm tuổi Đảng.

Một tuổi trẻ còn quá ngắn.

Một cuộc đời còn quá nhiều điều chưa kịp hoàn thành.

Nhưng câu chuyện về Đặng Thùy Trâm lại chưa kết thúc ở ngày chị ngã xuống.

Bởi bên cạnh cái chết của chị còn có một câu chuyện khác.

Câu chuyện về hai cuốn nhật ký.

Sau khi Thùy Trâm hy sinh, những cuốn sổ của chị rơi vào tay quân đội Mỹ.

Một sĩ quan tình báo Mỹ tên là Fred Whitehurst đã đọc chúng.

Những cuốn sổ ấy, thay vì bị tiêu hủy, được ông giữ lại.

Nhiều năm trôi qua.

Chiến tranh kết thúc.

Nhưng những trang viết của một nữ bác sĩ Việt Nam vẫn nằm lại trong ký ức của người lính Mỹ năm nào.

Fred Whitehurst giữ những cuốn nhật ký suốt khoảng 35 năm và tìm cách trao chúng về cho gia đình Thùy Trâm.

Đến năm 2005, điều đó đã xảy ra.

Hai cuốn nhật ký trở về Hà Nội.

Trở về với gia đình người đã viết chúng.

Và từ đó, chúng bước ra khỏi một căn phòng riêng để đi vào đời sống của hàng triệu người.

Có một điều rất kỳ lạ trong câu chuyện này.

Một cô gái Việt Nam viết nhật ký giữa chiến tranh, có lẽ không thể biết rằng những dòng chữ của mình sẽ vượt qua hàng nghìn cây số và hơn ba thập kỷ để trở về.

Chị càng không thể biết rằng một người từng đứng ở phía bên kia chiến tuyến sẽ là người góp phần giữ lại tiếng nói của chị.

Nhưng lịch sử đôi khi được tạo nên bởi những điều như thế.

Một cuốn sổ nhỏ.

Một con người biết trân trọng những gì mình đọc được.

Một gia đình kiên trì chờ đợi.

Và một cuộc trở về sau 35 năm.

Đặng Thùy Trâm đã chết từ năm 1970.

Nhưng tiếng nói của chị thì không.

Nó nằm trong những trang nhật ký.

Trong những người từng đọc và khóc.

Trong những người trẻ hôm nay tự hỏi: tại sao một cô gái có thể chấp nhận rời giảng đường, rời Hà Nội, rời cuộc sống bình yên để đi vào nơi nguy hiểm nhất?

Có lẽ câu trả lời nằm ở chính con người chị.

Thùy Trâm không phải người không biết sợ.

Chị chỉ không để nỗi sợ quyết định mình sẽ trở thành ai.

Chị không phải người không có những ước mơ riêng.

Chị chỉ đặt một điều lớn hơn những ước mơ riêng ấy lên trước mắt mình.

Và chị cũng không phải người không biết đau.

Trái lại, chính vì biết đau nên chị càng hiểu giá trị của sự sống.

Một bác sĩ giữa chiến trường có thể không cứu được tất cả mọi người.

Nhưng chị vẫn cứu từng người một.

Vẫn cố gắng thêm một lần.

Vẫn thức thêm một đêm.

Vẫn ghi lại một dòng nhật ký.

Vẫn tin rằng con người phải sống sao cho xứng đáng với tuổi trẻ của mình.

Đặng Thùy Trâm hy sinh ở tuổi 27.

Nếu chiến tranh không xảy ra, có lẽ cuộc đời chị sẽ rất khác.

Có thể chị đã trở thành một bác sĩ lâu năm.

Có thể chị có một gia đình.

Có thể chị có những đứa con.

Có thể chị đã sống một cuộc đời bình thường như bao người phụ nữ khác.

Nhưng lịch sử đã không cho chị những năm tháng ấy.

Chiến tranh đã lấy đi một cô gái 27 tuổi.

Nhưng không thể lấy đi những điều cô gái ấy để lại.

Đó là lòng nhân ái.

Là trách nhiệm.

Là tình yêu với con người.

Là khát vọng được sống có ích.

Và trên hết, là một ngọn lửa của tuổi trẻ.

Ngọn lửa ấy từng cháy trong một căn bệnh xá giữa rừng.

Cháy qua những đêm bom đạn.

Cháy trong những trang nhật ký viết vội.

Cháy qua hơn ba mươi năm nằm im trong tay một người lính Mỹ.

Và đến năm 2005, ngọn lửa ấy trở về Việt Nam.

Để rồi tiếp tục cháy trong lòng những người chưa từng gặp Đặng Thùy Trâm.

Hôm nay, chúng ta có thể đứng trong một bệnh viện sáng đèn.

Có thể bước vào một giảng đường y khoa bình yên.

Có thể nghe tiếng xe chạy ngoài phố thay cho tiếng máy bay trên bầu trời.

Những điều tưởng như rất bình thường ấy thực ra đã được đổi bằng những năm tháng không bình thường của biết bao con người.

Trong số họ có một nữ bác sĩ trẻ.

Tên chị là Đặng Thùy Trâm.

Chị đã đi qua tuổi thanh xuân bằng con đường của riêng mình.

Con đường ấy có máu và nước mắt.

Có những người đồng đội không trở về.

Có những bệnh nhân chị không thể cứu.

Có những nỗi nhớ không biết gửi về đâu.

Nhưng cũng có tình người.

Có lòng can đảm.

Có niềm tin.

Và có một cuốn nhật ký nhỏ.

Một cuốn nhật ký đã đi qua chiến tranh để nói với những thế hệ sau rằng:

Tuổi trẻ rồi sẽ qua.

Chiến tranh rồi sẽ kết thúc.

Nhưng cách một con người sống trong những năm tháng tuổi trẻ của mình có thể còn lại rất lâu.

Đặng Thùy Trâm đã sống như thế.

Và vì thế, dù chị đã nằm xuống từ năm 1970,

ngọn lửa tuổi hai mươi của chị vẫn chưa bao giờ tắt.