NGỌN LỬA KHÔNG TẮT CỦA NGUYỄN NGHIÊM

Năm 1904, tại làng Tân Hội, nay thuộc xã Phổ Phong, thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi, Nguyễn Nghiêm ra đời trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Cha ông là cụ Nguyễn Tuyên, một nhà nho từng tham gia phong trào Duy Tân và bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo.

Có lẽ chính từ người cha ấy mà Nguyễn Nghiêm sớm hình thành trong mình tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh.

Mới 14 tuổi, ông đã tham gia các hoạt động yêu nước của học sinh tại Quy Nhơn. Năm 1924, ông có dịp tiếp xúc với những người cách mạng và được nghe giới thiệu về chủ nghĩa cộng sản. Một năm sau, ông cùng những người đồng chí thành lập Công Ái xã, bắt đầu tìm hiểu tư tưởng Mác – Lênin.

Con đường hoạt động cách mạng của người thanh niên Nguyễn Nghiêm từ đó ngày càng rõ ràng.

Cuối năm 1927, khi Tỉnh bộ Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Quảng Ngãi được thành lập, ông được giao phụ trách huyện Đức Phổ. Đến năm 1929, nhiều cán bộ cách mạng ở Quảng Ngãi bị bắt. Trong hoàn cảnh khó khăn ấy, Nguyễn Nghiêm vẫn tiếp tục duy trì hoạt động, tìm cách liên lạc với các tổ chức cộng sản và chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng bộ tỉnh.

Ngày 3-2-1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời.

Không lâu sau đó, Nguyễn Nghiêm bắt liên lạc được với Đảng. Đến giữa tháng 3-1930, Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Ngãi được thành lập và Nguyễn Nghiêm trở thành Bí thư lâm thời. Tại Đại hội Đảng bộ lần thứ I vào tháng 6 năm ấy, ông được bầu làm Bí thư đầu tiên của Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi.

Từ đây, phong trào cách mạng ở Quảng Ngãi bước vào một giai đoạn sôi nổi.

Ngày 1-8-1930, Đảng bộ tổ chức rải truyền đơn, treo biểu ngữ ở nhiều nơi trong tỉnh để kêu gọi nhân dân hưởng ứng phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

Đỉnh điểm là đêm 7-10-1930.

Hơn 5.000 người xuống đường biểu tình, mít tinh dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Nguyễn Nghiêm. Đoàn người tiến về huyện đường Đức Phổ và làm chủ nơi đây cho đến sáng hôm sau.

Đó là một cuộc đấu tranh lớn, thể hiện sức mạnh của quần chúng khi được tổ chức và giác ngộ.

Nhưng phong trào càng phát triển, sự đàn áp của chính quyền thực dân càng khốc liệt.

Sau những cuộc biểu tình đầu năm 1931, kẻ địch bắt mẹ và vợ Nguyễn Nghiêm, đốt nhà ông và treo giải thưởng cho ai bắt được ông. Nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt. Cơ sở cách mạng liên tục bị truy quét.

Nguyễn Nghiêm phải thay đổi địa điểm hoạt động, khi ở Tân Hội, lúc chuyển về Gò Huyện, Sông Vệ rồi An Đại. Ông phải cải trang, di chuyển trong đêm và liên tục tìm cách nắm tình hình, củng cố phong trào.

Nhưng cuối cùng, đêm 6-3-1931, trên đường đi hoạt động, ông bị bắt.

Kẻ địch hiểu rằng trước mặt chúng không phải một người tù bình thường, mà là người lãnh đạo phong trào cộng sản ở Quảng Ngãi.

Chúng tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ ông. Chúng dựa vào quan hệ gia đình, dùng cả những lời hứa hẹn về sự sống và tự do. Nhưng tất cả đều thất bại.

Trong nhà tù, Nguyễn Nghiêm vẫn không khuất phục. Ông tìm cách liên lạc với những người cùng chí hướng và xây dựng Chi bộ Đảng ngay trong tù.

Không thể lay chuyển ý chí của người chiến sĩ cách mạng, chính quyền thực dân quyết định xử tử ông.

Rạng sáng ngày 23-4-1931, tại Cấm ông Nghè, bên bãi sông Trà Khúc, Nguyễn Nghiêm bị đưa ra hành quyết.

Ông ra đi khi mới khoảng 27 tuổi.

Tuổi đời còn trẻ, nhưng những năm tháng hoạt động cách mạng của Nguyễn Nghiêm đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử phong trào cách mạng Quảng Ngãi.

Ông đã sống trong một thời kỳ đầy hiểm nguy, khi người cách mạng có thể mất mạng bất cứ lúc nào. Nhưng trước sự đàn áp, ông không lùi bước. Trước sự dụ dỗ, ông không khuất phục. Và trước cái chết, ông vẫn giữ trọn niềm tin vào con đường mình đã lựa chọn.

Nguyễn Nghiêm đã hy sinh, nhưng ngọn lửa mà ông góp phần thắp lên không tắt.

Sau Cách mạng tháng Tám, tên ông từng được đặt cho huyện Đức Phổ. Nhiều địa danh, trường học ở Quảng Ngãi cũng mang tên Nguyễn Nghiêm để ghi nhớ người Bí thư đầu tiên của Đảng bộ tỉnh.

Ngày nay, tại quê hương ông vẫn có nhà lưu niệm lưu giữ những hình ảnh, tài liệu và hiện vật về cuộc đời người chiến sĩ cách mạng ấy.

Nguyễn Nghiêm ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng tên tuổi ông đã trở thành một phần của lịch sử Quảng Ngãi – một con người đã chọn con đường đấu tranh vì lý tưởng, chấp nhận hy sinh và giữ vững khí tiết đến giây phút cuối cùng.