NGỌN LỬA KHÔNG TẮT Ở MƯỜNG HUM
Người kể chuyện năm ấy là ông Giàng A Páo, khi đó mới ngoài hai mươi tuổi, trai bản khỏe mạnh, thông thạo từng lối mòn, khe suối ở Mường Hum. Ông Páo kể lại:
“Tôi vẫn nhớ rất rõ buổi chiều hôm ấy, mây đen kéo kín đỉnh núi Ky Quan San. Dân bản bảo nhau: ‘Giặc Tây lại lên’…”
Sau khi chiếm được Lào Cai, bọn Pháp bắt đầu cho lính dọa nạt các bản vùng cao. Chúng mang theo súng dài, áo xanh, đi cùng vài tên tay sai thông thạo tiếng địa phương. Chúng vào Mường Hum, đòi thóc, đòi bạc trắng, ép trai tráng đi phu mở đường.
Hôm đó, tên chỉ huy Pháp cho lính đốt một căn nhà sàn ở cuối bản để thị uy. Lửa bốc cao, khói đen cuộn lên giữa chiều núi. Dân bản hoảng loạn, đàn bà ôm con chạy vào rừng. Ông Páo đứng lẫn trong đám người, nắm chặt con dao quắm bên hông, tim đập như trống.
Tối đến, trong hang đá bên suối Nậm Pung, già làng Lù Chảo họp trai tráng. Ánh lửa bập bùng soi gương mặt nhăn nheo nhưng ánh mắt già sáng quắc:
“Đất này là đất của tổ tiên. Chúng ta lùi nữa là mất bản, mất rừng.”
Kế hoạch được bàn rất nhanh. Không đánh trực diện. Nghĩa quân chia thành từng tốp nhỏ, rải chông tre, chặt cây đổ ngang đường độc đạo, chờ lúc địch sơ hở thì đánh.
Đêm hôm sau, khi toán lính Pháp kéo qua con dốc đá Nậm Lùng, tiếng hò vang lên từ ba phía. Ông Páo cùng mấy trai bản lao ra, ném đá, bắn nỏ. Tiếng súng nổ loạn xạ, vang dội núi rừng. Một tên lính trúng tên ngã xuống, bọn còn lại hoảng hốt tháo chạy.
Chiến thắng nhỏ ấy không giữ được Mường Hum lâu dài, nhưng nó khiến bọn giặc hiểu rằng: người miền núi không dễ khuất phục.
Sau trận đó, giặc trả thù rất dữ. Chúng bắt già làng Lù Chảo, tra hỏi rồi đánh đập dã man. Trước khi bị giải đi, già chỉ kịp nói với ông Páo:
“Người có thể chết, nhưng bản không được mất… con nhớ lấy.”
Nhiều năm sau, ông Páo vẫn nhớ câu nói ấy. Ông sống sót qua bao biến động, chứng kiến con em Mường Hum sau này theo cách mạng, theo Đảng, cầm súng đánh giặc Pháp rồi giặc Mỹ. Ngọn lửa mà già làng năm xưa nhóm lên, chưa bao giờ tắt.
“Giờ đây, khi kể lại cho con cháu nghe, tôi chỉ mong chúng hiểu:
Mường Hum có hôm nay là từ máu, nước mắt và lòng không chịu cúi đầu của cha ông.”
