NGỌN LỬA KHÔNG TẮT Ở NGHĨA TRANG ĐÈO BÀ ĐỐC

Chiếc đèo Bà Đốc hôm nay phủ đầy màu xanh của núi rừng Bắc Trà My. Con đường quanh co lặng lẽ nằm giữa đại ngàn, ít ai biết rằng hơn nửa thế kỷ trước, nơi đây từng nhuốm đỏ máu của những người dân vô tội. Không tiếng súng trận vang dội, không chiến hào dữ dội, nhưng câu chuyện về vụ thảm sát ở đèo Bà Đốc vẫn khiến người nghe nhói lòng bởi sự mất mát quá đau thương và tinh thần bất khuất của đồng bào dân tộc Co trong những năm tháng “hoa lửa” của quê hương.

Cuối năm 1960, chiến dịch Đông Xuân 1960 – 1961 được Khu ủy Khu 5 phối hợp cùng tỉnh và huyện triển khai nhằm giải phóng hoàn toàn quận Trà My. Theo kế hoạch, lực lượng cách mạng tổ chức tấn công tại quận Trà My và xã Phương Đông. Đồng bào dân tộc Co ở xã Nú được huy động làm dân công để vận chuyển chiến lợi phẩm và đưa thương binh về chiến khu.

Tháng 10 năm 1960, lực lượng cách mạng do đồng chí Bùi Hồng Việt trực tiếp phụ trách đã tấn công trụ sở xã Phương Đông, đánh tan một đại đội dân vệ, thu nhiều vũ khí và tổ chức mít tinh tuyên truyền cách mạng. Sáu thanh niên đã tự nguyện tham gia kháng chiến ngay sau trận đánh ấy. Tuy nhiên, nhận thấy địch có thể phản công mạnh, lực lượng ta nhanh chóng rút khỏi Phương Đông vào sáng ngày 27.

Điều đau lòng là thông tin báo hoãn cho đồng bào dân công ở xã Nú lại đến chậm một ngày.

Trong đêm trước đó, bà con đã họp bàn chuẩn bị lên đường. Họ mang theo gùi, lá trầu, ớt xiêm như những người đi mua bán bình thường để tránh bị nghi ngờ. Một người phụ nữ làm tay sai cho địch còn cố tình tung tin rằng khu vực Phương Đông đã an toàn, không còn lính quốc gia. Điều ấy càng khiến đồng bào yên tâm xuống núi.

Sáng hôm sau, đoàn dân công gồm khoảng ba mươi người lặng lẽ men theo con đường độc đạo hướng về Phương Đông. Trong đoàn có hai mươi ba người đàn ông khỏe mạnh và bảy người phụ nữ. Họ không hề biết rằng phía trước, quân địch đã giăng sẵn một chiếc bẫy chết người tại khu vực Dèo Nước.

Khi đoàn người vừa tới nơi, lính biệt kích do tên Đại úy Sáu chỉ huy bất ngờ nổ súng và bao vây. Đồng bào hoàn toàn rơi vào ổ phục kích.

Những người bị bắt bị giải về Trà My tra tấn suốt nhiều ngày. Địch đánh đập dã man, dùng đủ cực hình để ép khai nơi ở của cán bộ cách mạng. Nhưng đồng bào dân tộc Co vẫn một lòng son sắt. Họ nói với nhau bằng tiếng dân tộc:

“Cùng sống thì cùng sống, cùng chết thì cùng chết.”

Dù bị tra tấn đến kiệt sức, họ vẫn chỉ trả lời rằng mình đi mua mắm, mua muối chứ không biết gì về cách mạng.

Không khai thác được điều gì, quân địch quyết định thủ tiêu toàn bộ.

Chúng giả vờ nói sẽ thả người về nếu không có tội. Nhưng khi đến đèo Bà Đốc, một tên ngụy quân nhận diện họ là những người đã giúp đỡ Việt Cộng. Cơn tức tối biến lũ lính thành những con thú khát máu.

Từng người đàn ông bị trói thành từng chùm ba người. Đám lính say rượu tra lưỡi lê vào súng rồi đâm liên tiếp vào những thân người vô tội. Tiếng kêu đau đớn hòa lẫn tiếng cười man rợ giữa núi rừng lạnh ngắt. Sau đó, chúng đạp tất cả xuống hầm heo dưới chân đèo để chôn lấp.

Bảy người phụ nữ bị giữ lại trên xe với ý định còn tàn ác hơn. Nhưng giữa bóng tối chiến tranh vẫn le lói ánh sáng của tình người. Người tài xế hôm ấy đã bí mật mở đường cho các chị chạy thoát vào rừng. Chị Đồng, chị Luận, chị Thương, chị Tân, chị Thơm, chị Vân, chị Cẩm đã vượt núi băng rừng để trở về kể lại tội ác kinh hoàng ấy.

Nỗi đau của vụ thảm sát đèo Bà Đốc vẫn còn in sâu trong ký ức người dân Trà Nú. Ông Huỳnh Vũ Quang mất cùng lúc sáu người thân trong vụ thảm sát. Ngày trở về từ lớp học ở Quảng Ngãi, ông chỉ thấy ngôi nhà lạnh ngắt, vắng tanh. Tiếng báo tin nghẹn ngào của những người sống sót như xé lòng người ở lại:

“Ô, chúng giết hết rồi…”

Năm tháng qua đi, dấu tích chiến tranh có thể bị đất đá vùi lấp, nhưng ký ức về những con người kiên trung ấy chưa bao giờ phai nhạt. Họ không phải những người lính cầm súng ngoài mặt trận, mà là những đồng bào dân tộc chân chất, mang gùi đi dân công bằng tất cả niềm tin vào cách mạng. Trong giây phút đối mặt với cái chết, họ vẫn không phản bội đồng đội, không cúi đầu trước quân thù.

Ngày nay, tại chân đèo Bà Đốc đã có bia tưởng niệm những người đã ngã xuống. Năm 2014, nơi đây được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Những người dân vô tội năm ấy đều đã được Nhà nước truy tặng liệt sĩ.

Mỗi lần đọc lại câu chuyện này, em càng thấm thía giá trị của hòa bình hôm nay. Thế hệ trẻ chúng em sinh ra khi đất nước đã yên tiếng súng, được học tập, vui chơi dưới bầu trời tự do. Nhưng phía sau cuộc sống bình yên ấy là máu, nước mắt và sự hy sinh của biết bao con người bình dị.

“Giấy báo về trễ” chỉ chậm một ngày, nhưng cái giá phải trả là cả một cuộc đời của nhiều gia đình. Câu chuyện ấy sẽ mãi là ngọn lửa nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng lịch sử, sống xứng đáng với những người đã ngã xuống vì quê hương, đất nước.