NGỌN LỬA KHÔNG TẮT Ở TUỔI HAI MƯƠI TƯ

Người ta vẫn thường nói, tuổi hai mươi là mùa đẹp nhất của đời người. Là những ngày tháng con người được quyền mơ ước, được khát khao đi đến những chân trời xa, được sống cho riêng mình với biết bao dự định còn dang dở.

Nhưng giữa những năm tháng đất nước chìm trong bóng tối của ách thực dân, có một chàng trai đã chọn gửi cả tuổi hai mươi của mình vào một giấc mơ lớn hơn: giấc mơ về một dân tộc tự do, nơi những người lao động có thể sống bằng chính đôi bàn tay mình mà không còn chịu cảnh áp bức.

Chàng trai ấy là Nguyễn Đức Cảnh.

Ngày 2 tháng 2 năm 1908, tại làng Diêm Điền thuộc miền quê Thái Bình khi ấy, Nguyễn Đức Cảnh cất tiếng khóc chào đời trong một gia đình nhà nho yêu nước. Tuổi thơ của ông gắn với vùng quê ven biển, nơi những con người lam lũ lớn lên cùng gió mặn, phù sa và những mùa nhọc nhằn mưu sinh.

Năm lên bảy tuổi, ông mất cha. Có lẽ, cuộc đời đã sớm dạy người thiếu niên ấy về những mất mát và gian truân, trước cả khi ông đủ lớn để hiểu hết những nỗi đau của đất nước mình.

Lớn lên, Nguyễn Đức Cảnh theo học tại Trường Thành Chung Nam Định. Nhưng những trang sách không thể giữ chân một trái tim đang thao thức trước vận mệnh dân tộc. Giữa những năm tháng phong trào yêu nước sục sôi, ông cùng những người bạn học tham gia các hoạt động đấu tranh, tưởng nhớ những chí sĩ yêu nước. Sau khi bị đuổi học, chàng thanh niên trẻ rời ghế nhà trường, lên Hà Nội tìm việc làm và tìm con đường cứu nước.

Từ ấy, hành trang của ông không chỉ có tri thức, mà còn có một niềm tin ngày một lớn dần: muốn thay đổi số phận đất nước, phải bắt đầu từ chính những con người đang gánh chịu nỗi đau của nó.

Những năm cuối thập niên 1920, Hải Phòng là thành phố của những bến cảng, nhà máy và tiếng còi tàu. Phía sau sự sầm uất của một đô thị công nghiệp là cuộc đời nhọc nhằn của những người công nhân phải bán sức lao động để mưu sinh. Họ có những đôi tay chai sạn, những ngày làm việc dài đằng đẵng và những khát vọng tưởng chừng quá đỗi giản đơn: một đồng lương xứng đáng, một cuộc sống không bị chà đạp.

Nguyễn Đức Cảnh đã đến với phong trào công nhân từ chính hiện thực ấy.

Ông không chỉ vận động, tổ chức đấu tranh mà còn góp phần thức tỉnh ý thức đoàn kết của những người lao động. Bởi ông hiểu rằng, một bàn tay riêng lẻ có thể yếu mềm trước bất công, nhưng hàng nghìn bàn tay nắm lại có thể tạo nên sức mạnh làm chuyển động cả một thời đại.

Ngày 28 tháng 7 năm 1929, tại căn nhà số 15 phố Hàng Nón, Hà Nội, Hội nghị thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ được tổ chức dưới sự chủ trì của Nguyễn Đức Cảnh. Ông được cử làm Hội trưởng lâm thời, góp phần đặt những viên gạch đầu tiên cho sự hình thành tổ chức Công đoàn Việt Nam sau này.

Khi ấy, ông mới 21 tuổi.

Hai mươi mốt tuổi – cái tuổi mà nhiều người còn đang đi tìm con đường của riêng mình, Nguyễn Đức Cảnh đã dấn thân trên con đường đấu tranh cho quyền lợi của biết bao người khác.

Không chỉ là người tổ chức phong trào, ông còn dùng ngòi bút làm vũ khí. Gắn bó với sự ra đời của Báo Lao động và Tạp chí Công hội Đỏ, ông góp phần đưa tiếng nói của người công nhân lên những trang giấy, để những nỗi bất công không còn chìm trong im lặng.

Những con chữ từ đó không đơn thuần nằm trên mặt giấy. Chúng mang theo tiếng vọng của xưởng máy, của hầm mỏ, của những phận người đang khát khao một ngày mai khác.

Đầu năm 1930, Nguyễn Đức Cảnh tham gia Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, góp mặt trong thời khắc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Nhưng con đường cách mạng không trải bằng hoa. Phía trước người thanh niên ấy vẫn là những tháng ngày hoạt động bí mật, hiểm nguy và sự truy lùng gắt gao của chính quyền thực dân.

Tháng 4 năm 1931, Nguyễn Đức Cảnh bị bắt khi đang hoạt động tại Nghệ An. Sau đó, ông bị kết án tử hình và giam giữ tại nhà tù Hỏa Lò.

Sau những bức tường đá lạnh lẽo, giữa song sắt và bóng tối của ngục tù, tuổi thanh xuân của ông dần đi đến những ngày cuối cùng. Nhưng điều đáng nhớ là ngay cả khi đứng trước bản án tử, Nguyễn Đức Cảnh vẫn tiếp tục viết tài liệu Công nhân vận động, gửi gắm những kinh nghiệm và tâm huyết của mình cho phong trào cách mạng.

Người ta có thể giam cầm một thân thể, nhưng không dễ gì giam cầm được những tư tưởng đã bén rễ sâu trong lòng người.

Ngày 31 tháng 7 năm 1932, tại Hải Phòng, Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp xử tử.

Ông ra đi khi mới 24 tuổi.

Hai mươi tư tuổi. Một độ tuổi quá trẻ để khép lại một cuộc đời. Quá trẻ để nói lời vĩnh biệt với những mùa xuân chưa tới, những hoài bão chưa thành hình, những con đường còn chưa kịp bước hết.

Nhưng cũng chính ở tuổi hai mươi tư ấy, Nguyễn Đức Cảnh đã để lại một di sản lớn lao trong lịch sử phong trào công nhân và cách mạng Việt Nam.

Ông không sống để nhìn thấy ngày đất nước giành được độc lập. Không được chứng kiến lá cờ đỏ sao vàng tung bay giữa mùa thu năm 1945. Cũng không thể nghe tiếng reo vui của dân tộc trong ngày hòa bình, thống nhất.

Thế nhưng, trong những thành quả mà các thế hệ sau giành được, vẫn có phần công sức và lý tưởng mà người thanh niên năm ấy đã gửi lại.

Hôm nay, khi những nhà máy sáng đèn, khi người lao động tiếp tục dựng xây cuộc sống bằng đôi bàn tay và trí tuệ của mình, tên Nguyễn Đức Cảnh vẫn được nhắc nhớ như một phần lịch sử của phong trào công nhân Việt Nam.

Có lẽ điều khiến câu chuyện về ông lay động lòng người không chỉ là sự hy sinh, mà còn là cách ông đã sống trọn vẹn trong quãng thời gian ngắn ngủi được trao.

Bởi tuổi trẻ không nhất thiết phải dài lâu mới có thể trở nên ý nghĩa. Đôi khi, chỉ cần một đời người ngắn ngủi nhưng kiên định với điều mình tin tưởng, cũng đủ để thắp lên ánh sáng cho những thế hệ đến sau.

Nguyễn Đức Cảnh đã ra đi ở tuổi hai mươi tư, nhưng lý tưởng mà ông theo đuổi vẫn tiếp tục hiện diện trong ký ức lịch sử dân tộc.

Và có lẽ, đó chính là một cách để tuổi trẻ trở thành bất tử:

Không phải vì những mùa xuân đã đi qua, mà vì những mùa xuân của đất nước đã được vun đắp từ chính sự hy sinh của mình.