Ngọn lửa Nhật Tảo nhìn từ một bến sông miền Tây

Ở miền Tây, dòng sông vừa là đường đi, nơi mưu sinh, vừa là ký ức của nhiều thế hệ. Vì vậy, khi đọc về chiến công Nhật Tảo của Nguyễn Trung Trực, tôi không chỉ hình dung một trận đánh. Tôi nghĩ đến sự am hiểu con nước, bến bờ và nhịp sống của người dân sông nước đã được biến thành sức mạnh bảo vệ quê hương.

Nguyễn Trung Trực tên thật là Nguyễn Văn Lịch, sinh năm 1838. Ông xuất thân từ một gia đình gắn với nghề chài lưới và sớm tham gia lực lượng chống Pháp khi quân xâm lược tiến đánh Nam Bộ. Sau khi đại đồn Chí Hòa thất thủ, ông về vùng Tân An tổ chức nghĩa quân. Lực lượng của ông phần lớn là những người dân bình thường: nông dân, dân chài và các nghĩa sĩ yêu nước.

Tháng 12/1861, tại vàm Nhật Tảo, nghĩa quân do Nguyễn Trung Trực chỉ huy đã sử dụng kế nghi binh, tiếp cận và đốt cháy tàu chiến Espérance của Pháp. Chiến công gây tiếng vang lớn bởi một lực lượng địa phương với phương tiện hạn chế đã đánh trúng biểu tượng sức mạnh quân sự hiện đại của đối phương. Từ bến sông ấy, tinh thần chống Pháp lan rộng và khẳng định rằng người dân Nam Bộ không chấp nhận khuất phục.

Sau Hòa ước Nhâm Tuất năm 1862, Nguyễn Trung Trực vẫn tiếp tục kháng chiến. Ông xây dựng căn cứ tại vùng Kiên Giang, tập hợp nghĩa quân và năm 1868 đánh úp đồn Rạch Giá. Trước sự bao vây gắt gao, ông bị bắt và bị hành hình ngày 27/10/1868. Câu nói gắn với tên tuổi ông - “Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam mới hết người Nam đánh Tây” - đã trở thành lời khẳng định về sức sống của tinh thần yêu nước.

Tôi đặc biệt ấn tượng với xuất thân của Nguyễn Trung Trực. Ông không bước vào lịch sử từ một cung điện hay một quân trường lớn. Sức mạnh của ông được hình thành giữa cuộc sống lao động và những bến sông. Nhờ hiểu dân, hiểu địa hình và được nhân dân tin tưởng, ông có thể tổ chức những trận đánh khiến đối phương bất ngờ. Câu chuyện ấy cho thấy kiến thức địa phương không hề nhỏ bé; khi gắn với trách nhiệm, nó có thể trở thành một lợi thế lớn.

Đối với đoàn viên xã Mỹ Đức Tây, nơi cuộc sống cũng gắn với kênh rạch và ruộng vườn, Nguyễn Trung Trực đem đến một bài học rất gần. Muốn đóng góp cho quê hương, trước hết phải hiểu quê hương: hiểu người dân cần gì, đường sá ra sao, mùa nước ảnh hưởng thế nào và nguồn lực nằm ở đâu. Tình yêu quê hương không chỉ là cảm xúc. Nó còn là sự quan sát, học hỏi và biết dùng điều mình hiểu để giải quyết việc chung.