NGỌN LỬA RỰC RỠ TRONG ĐÊM ĐỨC PHỔ: LIỆT SĨ, BÁC SĨ ĐẶNG THÙY TRÂM
Giữa chiến trường Đức Phổ (Quảng Ngãi) – một trong những vùng đất chịu nhiều bom đạn tàn khốc nhất trong kháng chiến chống Mỹ – một cô gái Hà Nội mảnh mai, tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội đã tình nguyện xẻ dọc Trường Sơn vào Nam phục vụ cách mạng. Với tư cách là Bác sĩ phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ, Đặng Thùy Trâm đã cùng đồng đội cứu chữa cho hàng ngàn thương bệnh binh trong điều kiện thiếu thốn đến tận cùng về y tế. Chiều ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một trận càn quét dã man của đối phương, chị đã dũng cảm một mình ở lại cầm súng chiến đấu bảo vệ các thương binh và trút hơi thở cuối cùng khi mới tròn 28 tuổi. Hai cuốn nhật ký của chị – được một người lính Mỹ nhặt được trên chiến trường và giữ gìn suốt 35 năm – đã trở thành hiện tượng văn hóa, lay động hàng triệu trái tim trên toàn thế giới về lý tưởng sống của tuổi trẻ Việt Nam.
1. Từ nữ sinh Hà Thành đến quyết định xẻ dọc Trường Sơn (1942 – 1966)
Đặng Thùy Trâm sinh ra trong một gia đình trí thức ngành Y tại Hà Nội (cha là bác sĩ ngoại khoa, mẹ là dược sĩ). Rèn luyện trong không khí sôi nổi của Thủ đô miền Bắc xã hội chủ nghĩa, từ nhỏ chị đã nổi tiếng là cô gái xinh đẹp, giàu tình cảm, mê văn học và tràn đầy nhiệt huyết.
Năm 1961, chị thi đỗ vào Đại học Y Hà Nội. Sau 5 năm miệt mài trên giảng đường, tốt nghiệp năm 1966, trong khi có thể lựa chọn ở lại làm việc tại các bệnh viện lớn ở Hà Nội hoặc tiếp tục đi học nước ngoài, Đặng Thùy Trâm đã kiên quyết xung phong vào chiến trường miền Nam – nơi cuộc kháng chiến đang ở giai đoạn ác liệt nhất.
Tháng 3 năm 1967, sau hành trình hơn 3 tháng đi bộ xẻ dọc dải Trường Sơn vượt ngàn trùng gian khổ, bác sĩ trẻ Đặng Thùy Trâm cập bến chiến trường Quảng Ngãi và được phân công về phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ.
2. Bệnh xá dã chiến giữa tâm bão bom đạn Đức Phổ (1967 – 1970)
Đức Phổ thời bấy giờ được coi là "vùng đất lửa". Bệnh xá do chị Thùy phụ trách chỉ là những căn hầm dựng bằng cây rừng, lợp lá ngụy trang ẩn mình dưới các khe suối hay hang đá.
Trong hoàn cảnh máy bay Mỹ cày xới ngày đêm, thiếu thốn từ viên thuốc kháng sinh, cuộn băng gạc cho đến giọt máu truyền, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm vừa là Trưởng bệnh xá, vừa là phẫu thuật viên chính, vừa làm y tá chăm sóc. Chị đã thực hiện hàng trăm ca phẫu thuật phức tạp dưới ánh đèn dầu, giữa tiếng bom nổ rung chuyển đất trời, cứu sống hàng trăm cán bộ, chiến sĩ và nhân dân địa phương.
Không chỉ chữa trị vết thương thể xác, chị còn dành cho thương binh tình yêu thương tha thiết như một người chị, người mẹ. Những dòng nhật ký ngày 8 tháng 3 năm 1969 của chị ghi lại:
"Đời bác sĩ chiến trường là vậy đó, gian khổ, thiếu thốn và đầy hiểm nguy. Nhưng niềm vui lớn nhất là thấy thương binh bình phục, là được nhìn thấy nụ cười trên môi những người đồng chí vừa vượt qua ranh giới giữa sống và chết..."
3. Trận đánh cuối cùng và sự hy sinh anh dũng tuổi 28 (Ngày 22/6/1970)
Đầu tháng 6 năm 1970, quân Mỹ tung lực lượng sư đoàn bộ binh tàn càn quét dữ dội vào khu căn cứ Đức Phổ hòng đập tan bệnh xá.
Sáng ngày 22 tháng 6 năm 1970, phát hiện máy bay trực thăng và bộ binh địch đổ quân ngay sát bệnh xá, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã nhanh chóng chỉ đạo lực lượng y bác sĩ phân tán, đưa toàn bộ thương binh nặng rút lui an toàn vào sâu trong rừng núi.
Riêng chị cùng 5 đồng chí bảo vệ ở lại thu dọn tài liệu và đánh chặn địch. Trong cuộc đụng độ không cân sức với một đại đội mạn lính Mỹ, khi các đồng chí bảo vệ lần lượt bị thương và rút lui, Đặng Thùy Trâm đã dũng cảm một mình cầm súng carbine bắn trả quyết liệt để thu hút hỏa lực địch về phía mình, bảo vệ an toàn cho hướng rút của bệnh xá.
Một loạt đạn địch đã trúng vào người chị. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm ngã xuống giữa rừng núi Đức Phổ khi mới tròn 28 tuổi, để lại bao ước mơ, hoài hoạ thời thanh xuân còn dang dở.
4. Hành trình diệu kỳ của hai cuốn nhật ký qua nửa vòng trái đất
Sau trận đánh, Frederic Whitehurst – một hạ sĩ quan sĩ quan tình báo quân đội Mỹ – khi lục soát thi thể chị đã tìm thấy hai cuốn sổ tay nhỏ bọc nylon. Khi định quăng vào đống lửa hủy tài liệu, người phiên dịch quân đội Sài Gòn đi cùng tên là Nguyễn Trung Hiếu đã ngăn lại và nói một câu lịch sử:
"Đừng đốt cuốn sổ này! Bản thân nó đã có lửa ở bên trong rồi!"
Frederic Whitehurst đã tò mò giữ lại hai cuốn nhật ký. Sau khi đọc những dòng chữ chứa đựng tình yêu thương sâu sắc, lý tưởng cao đẹp và lòng căm thù chiến tranh phi nghĩa của người nữ bác sĩ Việt Nam, ông đã bị thuyết phục hoàn toàn. Ông trân trọng cất giữ hai cuốn sổ trong suốt 35 năm.
Đến năm 2005, thông qua các tổ chức hòa bình và sự hỗ trợ của các nhà khoa học, Frederic Whitehurst đã sang Việt Nam trao trả lại hai cuốn nhật ký gốc cho gia đình cố Bác sĩ Đặng Thùy Trâm tại Hà Nội. Cuốn sách Nhật ký Đặng Thùy Trâm sau đó được xuất bản, dịch ra hơn 20 ngôn ngữ trên thế giới, trở thành ngọn lửa truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ toàn cầu.
Ý NGHĨA DI SẢN BẤT TỬ
Năm 2006, Bác sĩ, Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm vinh dự được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Bệnh viện Đặng Thùy Trâm ngày nay được xây dựng khang trang ngay trên vùng đất Đức Phổ năm xưa để tiếp nối sự nghiệp chữa bệnh cứu người của chị.
Cuộc đời và cuốn nhật ký của Bác sĩ Đặng Thùy Trâm là minh chứng bất tử cho lý tưởng sống cao đẹp của thế hệ thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ: Biết sống vì người khác, sẵn sàng dâng hiến tuổi trẻ và xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Chị mãi mãi là đóa hoa sen ngát hương trong lòng dân tộc.
