Ngọn lửa Thị Nghè – Chiến công quả cảm của người chiến sĩ vô danh

Theo công bố chính thức trên báo chí chính thống của Cố Giáo sư Sử học Phan Huy Lê (Nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam) dựa trên lời căn dặn của Cố Giáo sư Trần Huy Liệu (Nguyên Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền thời kỳ 1945), sự kiện trận đánh phá hủy kho đạn/kho xăng Thị Nghè vào tháng 10 năm 1945 là hoàn toàn có thật. Tuy nhiên, hành động tự tẩm xăng làm "ngọn đuốc sống" và cái tên thiếu niên "Lê Văn Tám" là một biểu tượng tinh thần do Giáo sư Trần Huy Liệu xây dựng vào thời điểm đó để phục vụ nhiệm vụ cổ vũ tinh thần kháng chiến của đồng bào, dựa trên chiến công anh dũng của một người chiến sĩ vô danh thực tế tại trận địa. Trong danh sách tuyên phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam chính thức cũng không có tên Lê Văn Tám. [1, 2, 3, 4]

Trong những ngày đầu Nam Bộ kháng chiến mùa thu năm 1945, tiếng súng rền vang tại mảnh đất Sài Gòn - Gia Định đã mở đầu cho cuộc trường kỳ kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc. Giữa những trang sử oanh liệt buổi sơ khai ấy, trận tập kích hủy diệt kho đạn Thị Nghè của quân Pháp vào giữa tháng 10 năm 1945 đã trở thành một mốc son chói lọi. Dù danh tính thực sự của người chiến sĩ cảm tử đốt kho đã hòa vào lòng đất mẹ, nhưng quầng lửa rực sáng năm ấy mãi mãi là biểu tượng bất diệt cho tinh thần "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".

Bối cảnh khốc liệt của những ngày đầu kháng chiến

Ngày 23 tháng 9 năm 1945, được sự yểm trợ của quân Anh, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mưu toan áp đặt ách đô hộ lên đất nước ta một lần nữa. Hưởng ứng lời kêu gọi của Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ, quân và dân Sài Gòn đã anh dũng đứng lên, thực hiện chiến thuật "trong đánh, ngoài vây", triệt hạ các cơ sở hậu cần và kho tàng vũ khí của địch.

Thời điểm đó, cụm kho đạn và bến xe Thị Nghè (nằm gần khu vực sở thú ngày nay) được quân Pháp xây dựng thành một trung tâm tiếp tế vũ khí, đạn dược cốt tử cho toàn bộ lực lượng viễn chinh Pháp tại nội đô. Căn cứ này được bảo vệ vô cùng cẩn mật bằng nhiều lớp rào kẽm gai, các trạm gác vũ trang dày đặc và liên tục lùng sục rà soát người qua lại.

Sức nổ rung chuyển và quầng lửa rực sáng bầu trời Sài Gòn

Mặc cho sự bố phòng nghiêm ngặt của kẻ thù, một kế hoạch tập kích táo bạo đã được vạch ra bởi các chiến sĩ lực lượng vũ trang nội đô Sài Gòn. Giữa tháng 10 năm 1945, tận dụng sự mất cảnh giác của lính gác Pháp vào thời khắc chuyển ca trực, một người chiến sĩ dũng cảm đã mưu trí thọc sâu, tiếp cận sát phân khu chứa vật liệu nổ của tổng kho.

Bằng một hành động quả cảm vô song, người chiến sĩ ấy đã kích nổ thành công khối thuốc nổ mang theo người, phóng hỏa trực diện vào lòng kho đạn. Những tiếng nổ dây chuyền khổng lồ vang lên rung chuyển toàn bộ thành phố Sài Gòn, khói lửa mù mịt bốc cao bao trùm cả một vùng trời Thị Nghè.

Trận bão lửa đã thiêu rụi hoàn toàn hàng vạn tấn đạn dược, hàng triệu lít nhiên liệu dự trữ chiến lược của thực dân Pháp, giáng một đòn chí mạng vào kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của bộ chỉ huy Pháp, đồng thời tạo điều kiện vô giá cho quân dân ta củng cố vòng vây chiến thuật quanh nội đô. Người chiến sĩ cảm tử ấy đã anh dũng ngã xuống ngay trong quầng lửa lịch sử của trận đánh.

Bản chất sử liệu và biểu tượng tinh thần bất tử

Trải qua nhiều thập kỷ nghiên cứu và thẩm định khoa học, các nhà sử học hàng đầu Việt Nam, tiêu biểu là Giáo sư Phan Huy Lê và Giáo sư Trần Văn Giàu, đã khẳng định: Chiến công đốt cháy kho đạn Thị Nghè là một sự kiện lịch sử hoàn toàn có thật. Hình tượng thiếu niên "Lê Văn Tám" tự tẩm xăng làm ngọn đuốc sống lao vào kho xăng chính là một biểu tượng tinh thần cao đẹp do Giáo sư Trần Huy Liệu (Nguyên Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền) xây dựng dựa trên cốt truyện có thật về người chiến sĩ vô danh năm ấy. [1, 2, 3, 4]

Mục đích của việc xây dựng hình tượng mang tính biểu tượng này là để kịp thời cổ vũ ngọn lửa yêu nước, thôi thúc ý chí quyết chiến của đồng bào Nam Bộ trong giờ phút tổ quốc lâm nguy. Tên gọi "Lê Văn Tám" được chọn vì họ Lê Văn phổ biến nhất tại Việt Nam và chữ Tám hướng về cuộc Cách mạng Tháng Tám vĩ đại. [1]

Dù thời gian có lùi xa và danh tính người chiến sĩ năm xưa chưa được hiển thị đầy đủ trên văn bản, nhưng tinh thần quật khởi của "ngọn đuốc sống" Thị Nghè vẫn mãi mãi là một phần tài sản tinh thần vô giá của dân tộc. Đó là khúc tráng ca ngợi ca ý chí sắt đá, lòng yêu nước nồng nàn của thế hệ cha ông, luôn là bài học sâu sắc nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay về giá trị của tự do và độc lập.

Nguồn tư liệu đối chiếu lịch sử: Bài công bố khoa học của Giáo sư Phan Huy Lê trên Tạp chí Xưa và Nay và Tư liệu lưu trữ trận đánh Nam Bộ năm 1945 – Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam.