Ngọn lửa Trần Văn Ơn - Bản hùng ca Chín tháng Giêng

Ngày 09/01/1950 – Cuộc xuống đường giữa lòng Sài Gòn

Những năm 1949 – 1950, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên tại các đô thị miền Nam diễn ra mạnh mẽ. Tại Sài Gòn – Chợ Lớn, tình trạng bắt bớ, đàn áp và những yêu cầu về quyền học tập đã thúc đẩy học sinh, sinh viên tổ chức biểu tình, đòi trả tự do cho những người bị bắt, bảo đảm an ninh trường học và mở lại các trường bị đóng cửa.

Ngày 09/01/1950, hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng giáo viên và khoảng 7.000 người dân Sài Gòn – Chợ Lớn xuống đường tham gia cuộc đấu tranh. Đoàn biểu tình kéo đến các cơ quan chính quyền để đưa yêu sách. Cuộc đối đầu sau đó chuyển thành xung đột khi lực lượng cảnh sát và lính Pháp đàn áp người biểu tình.

Giữa cuộc hỗn loạn, Trần Văn Ơn, học sinh trường Pétrus Ký, bị trúng đạn và hy sinh vào khoảng 15 giờ 30 phút. Anh sinh năm 1931, khi ấy chưa tròn 19 tuổi.

Thi thể Trần Văn Ơn được đưa về Bệnh viện Chợ Rẫy. Học sinh cùng các y, bác sĩ và công nhân tại bệnh viện túc trực bảo vệ thi thể anh. Tin người học trò trẻ tuổi hy sinh nhanh chóng lan khắp Sài Gòn, trở thành tâm điểm của dư luận và khiến phong trào học sinh, sinh viên càng thêm quyết liệt.

Ngày 12/01 – Đám tang trở thành cuộc biểu dương lực lượng

Ngày 12/01/1950, đám tang Trần Văn Ơn diễn ra tại Sài Gòn. Dòng người tiễn đưa anh không chỉ có bạn học, thầy cô mà còn có đông đảo công nhân, trí thức và người dân. Hàng vạn người đứng dọc các tuyến phố, biến lễ tang thành cuộc biểu dương lực lượng của quần chúng giữa đô thị thuộc địa.

Trước linh cữu anh có hương án mang hai câu chữ được ghi bằng máu của học sinh, sinh viên:

“Chết vì tổ quốc, chết mà vẫn sống,
Sống kiếp Việt gian, ô nhục muôn đời”.

Hai câu ấy thể hiện thái độ phản đối mạnh mẽ đối với chính quyền thực dân và những người cộng tác với họ. Đám tang vì thế vượt khỏi ý nghĩa tiễn biệt một cá nhân: nó trở thành sự kiện chính trị công khai, cho thấy sức tập hợp của phong trào học sinh, sinh viên và sự đồng tình của đông đảo nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn.

Từ sự hy sinh của một học trò đến ngày truyền thống toàn quốc

Sự kiện Trần Văn Ơn hy sinh và cuộc biểu dương lực lượng trong đám tang đã tạo tiếng vang vượt ra ngoài Sài Gòn. Ngày 13/01/1950, phần lớn học sinh, sinh viên Hà Nội bãi khóa để bày tỏ sự đoàn kết với phong trào ở miền Nam. Ngày 14/01, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn tổ chức tổng bãi công, bãi chợ.

Tháng 2/1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất tại Việt Bắc quyết định lấy ngày 09/01 hằng năm làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam. Đến tháng 11/1993, Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ V tiếp tục xác định ngày 09/01 là ngày truyền thống của Hội.

Từ cuộc biểu tình ngày 09/01/1950 đến đám tang ba ngày sau đó, tên tuổi Trần Văn Ơn gắn với một dấu mốc của phong trào yêu nước trong giới học sinh, sinh viên Việt Nam.