NGỌN LỬA TRÊN DÒNG NHẬT TẢO VÀ KHÍ TIẾT NGƯỜI ANH HÙNG
Tháng 12 năm 1861, vùng đất Tân An (nay thuộc Long An) chìm trong không khí ngột ngạt của những ngày đầu kháng Pháp. Thực dân Pháp cho chiếc tàu chiến L'Espérance (Hy Vọng) chốt chặn trên dòng sông Nhật Tảo để kiểm soát tuyến đường huyết mạch.
Sáng ngày 10/12, Nguyễn Trung Trực cùng 59 nghĩa quân thực hiện một kế hoạch táo bạo. Họ cải trang thành các đoàn ghe buôn lúa, lờ lững trôi áp sát con tàu. Khi tên lính gác trên tàu chưa kịp định thần, Nguyễn Trung Trực phát lệnh tấn công. Nghĩa quân từ dưới mạn ghe đồng loạt nhảy lên tàu với mác thông, dao găm và đuốc lửa.
Trận cận chiến diễn ra chớp nhoáng nhưng khốc liệt. Lửa bùng lên từ những khoang chứa thuốc súng, thiêu rụi niềm kiêu hãnh của hải quân Pháp lúc bấy giờ. Ngọn lửa trên dòng Nhật Tảo năm ấy không chỉ thiêu rụi một con tàu, mà còn sưởi ấm ý chí kháng chiến của toàn Nam Kỳ lục tỉnh.
Sau chiến thắng Nhật Tảo, Nguyễn Trung Trực rút về miền Tây tiếp tục xây dựng lực lượng. Đêm ngày 16/6/1868, một sự kiện chấn động khác diễn ra: ông chỉ huy nghĩa quân đánh úp đồn Kiên Giang (Rạch Giá).
Đây là một trong những chiến thắng vang dội nhất của phong trào kháng Pháp Nam Bộ, khi nghĩa quân ta dùng lối đánh du kích bất ngờ tập kích đồn địch, tiêu diệt nhiều quân Pháp, trong đó có viên chủ tỉnh. Trong khoảng 5 ngày làm chủ Rạch Giá, ngọn cờ của nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đã trở thành nỗi khiếp nhược đối với kẻ thù, khẳng định rằng sức mạnh của nhân dân có thể làm lung lay bất cứ đồn lũy kiên cố nào.
Trước sức ép quân sự của giặc Pháp tại đảo Phú Quốc và để cứu nhân dân khỏi cảnh lầm than, Nguyễn Trung Trực đã ra mặt để đối diện với kẻ thù.
Thực dân Pháp vừa nể sợ, vừa muốn dùng vinh hoa phú quý để mua chuộc ông. Viên tướng Pháp đề nghị ông ra làm quan cho chúng. Nhưng đáp lại sự dụ dỗ hèn hạ ấy, Nguyễn Trung Trực chỉ thản nhiên trả lời bằng một câu nói đã trở thành bản tuyên ngôn bất diệt của dân tộc:
"Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới may ra hết người Nam đánh Tây."
Ngày 27/10/1868, giặc đưa ông ra pháp trường tại Rạch Giá. Trước khi hy sinh, ông yêu cầu được bỏ dải băng bịt mắt để nhìn quê hương lần cuối. Ông hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ (khoảng 30 tuổi), nhưng khí tiết của ông đã hóa thành bất tử.
