Ngọn lửa tuổi 17 và lời tuyên ngôn bất tử

Những năm 1930 - 1931, phong trào cách mạng Việt Nam bị thực dân Pháp đàn áp vô cùng dã man sau cuộc khởi nghĩa Yên Bái. Khắp nơi ngập trong màu sắc của khủng bố trắng, các chiến sĩ cộng sản bị lùng bắt, tù đày và hành quyết liên tục. Tại Sài Gòn – trung tâm sào huyệt của bộ máy mật thám Pháp, mật thám Le Grand (một con cáo già khét tiếng tinh khôn và tàn nhẫn) được giao nhiệm vụ càn quét bằng sạch các tổ chức thanh niên yêu nước.

Lý Tự Trọng (tên thật là Lê Hữu Trọng, quê Hà Tĩnh), khi đó mới chỉ là một chàng thiếu niên 17 tuổi, được tổ chức tin tưởng giao nhiệm vụ làm giao liên chiến lược, bảo vệ các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Đảng tại Nam Kỳ.

Ngày 8 tháng 2 năm 1931, một buổi chiều ngột ngạt tại sân bóng Larba (nay là khu vực gần công viên Tao Đàn, TP.HCM). Các đồng chí lãnh đạo ta tổ chức một cuộc mít tinh chớp nhoáng nhằm tuyên truyền, khơi dậy tinh thần yêu nước của quần chúng nhân dân và công nhân Sài Gòn. Lý Tự Trọng được phân công đứng vòng ngoài làm nhiệm vụ cảnh giới, ngụy trang dưới vai một người lao động nghèo.

Khi buổi mít tinh vừa diễn ra được mười phút, bầu không khí bỗng chốc trở nên hỗn loạn. Từ các ngả đường, xe của cảnh sát và mật thám Pháp bất ngờ ập tới. Dẫn đầu toán mật thám là Le Grand, tay cầm súng ngắn, ánh mắt xảo quyệt quét nhanh qua đám đông. Hắn lập tức phát hiện ra đồng chí diễn giả đang đứng trên bục cao và lao tới nhằm bắt sống.

Tình thế diễn ra trong chớp mắt. Nếu đồng chí lãnh đạo bị bắt, toàn bộ hệ thống cơ sở cách mạng tại Sài Gòn sẽ bị vỡ đường dây. Không một chút đắn đo về tính mạng của bản thân, Lý Tự Trọng thọc tay vào túi áo, rút khẩu súng ngắn được bọc trong mảnh vải đen, lao thẳng về phía tên trùm mật thám.

Đoàng! Một tiếng súng đanh thép vang lên xé toạc buổi chiều Sài Gòn.

Le Grand trúng đạn gục ngay xuống vũng máu tại chỗ. Đám đông hoảng loạn dạt ra, tạo cơ hội cho đồng chí lãnh đạo nhanh chóng lẩn vào các con hẻm nhỏ và trốn thoát an toàn.

Tuy nhiên, Lý Tự Trọng không kịp rút lui. Hàng chục tên lính cảnh sát và mật thám điên cuồng lao vào bủa vây, dùng báng súng nện liên tiếp dã man vào người anh cho đến khi anh ngất đi.

Anh bị đưa thẳng vào bốt Catinat – địa ngục trần gian khét tiếng thời bấy giờ. Biết anh là giao liên thân cận của các nhân vật cấp cao, thực dân Pháp điên cuồng dùng những hình phạt tra tấn tàn ác nhất mà con người có thể nghĩ ra: tra điện vào tai vào bộ phận nhạy cảm, dìm đầu vào thùng nước bẩn xà phòng, dùng roi cá đuối đánh nát da lưng. Chúng không cho anh ngủ suốt nhiều ngày đêm, ép anh phải ký vào bản cung khai tên tuổi các đồng chí của mình.

Nhưng trước mọi đòn thù tàn khốc, người thiếu niên 17 tuổi ấy chỉ im lặng, hoặc nhìn thẳng vào mặt những kẻ tra tấn mình với ánh mắt rực lửa căm hờn. Khi chúng hỏi tên, anh dõng dạc trả lời: "Tôi tên là Nguyễn Hải Chột!" (một bí danh anh tự đặt). Khi chúng dụ dỗ về một tương lai tươi đẹp, sang Pháp học tập nếu chịu khai báo, anh thẳng thừng khạc nhổ vào mặt tên Chánh mật thám.

Không thể khuất phục được ý chí gang thép của người anh hùng trẻ tuổi, thực dân Pháp quyết định đưa anh ra tòa án đại hình để xét xử nhằm răn đe phong trào thanh niên. Tại phiên tòa, các luật sư người Pháp ra sức bào chữa rằng anh còn quá nhỏ tuổi, hành động nông nổi, chưa ý thức được hành vi của mình nhằm xin giảm án tử hình.

Nghe thấy thế, Lý Tự Trọng đứng thẳng người giữa vành móng ngựa, dõng dạc ngắt lời luật sư bằng một giọng nói vang dội, đanh thép làm chấn động cả phòng xử án:

“Tôi hành động có suy nghĩ. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi có đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!”

Lời tuyên ngôn đĩnh đạc, kiêu hãnh ấy như một gáo nước lạnh dội thẳng vào mặt bộ máy tư pháp của thực dân, trở thành ngọn đuốc soi đường cho hàng vạn thế hệ thanh niên Việt Nam suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ sau này.

Rạng sáng ngày 21 tháng 11 năm 1931, thực dân Pháp lén lút đưa Lý Tự Trọng ra máy chém tại khám lớn Sài Gòn khi thành phố còn chưa thức giấc. Trên đoạn đường bước lên đài kiêu hãnh, người thanh niên 17 tuổi ấy bước đi ung dung, đầu ngẩng cao nhìn bầu trời. Anh không hề run sợ, mà cất cao giọng hát bài Quốc tế ca bằng tiếng Pháp. Tiếng hát hào hùng, bi tráng của anh vang vọng qua các bức tường nhà tù đá, đánh thức hàng ngàn tù nhân chính trị dậy, đồng loạt áp tai vào cửa sắt lắng nghe đầy xúc động.

Lưỡi dao máy chém lạnh lùng hạ xuống, chấm dứt cuộc đời của người chiến sĩ trẻ. Nhưng ngọn lửa lý tưởng sống của Lý Tự Trọng thì đã hóa thành bất tử, thắp sáng rực rỡ cả một thời hoa lửa của dân tộc.