Ngọn lửa tuổi hai mươi trên dòng Kiến Giang

Anh hùng Lâm Úy sinh ra và lớn lên bên dòng Hòa Giang hiền hòa, tại thôn Hòa Ninh, xã Quảng Hòa (nay là thôn Vĩnh Phú, xã Quảng Hòa, thị xã Ba Đồn). Tháng 6 năm 1947, thực dân Pháp tràn về quê hương, gây ra cảnh đốt phá, cướp bóc, hãm hiếp phụ nữ, bắt dân đi lính, đi phu xây dựng đồn bốt. Bọn cường hào, việt gian và địa chủ cũng nhân cơ hội nổi lên làm tay sai, tiếp tay cho giặc.

Chúng thiết lập hệ thống kiểm soát dày đặc ở phía Nam huyện Quảng Trạch, từ Mỹ Hòa, Đơn Sa, Ba Đồn, Hòa Ninh đến Minh Lệ, ngày đêm gieo rắc đau thương, tang tóc cho nhân dân vô tội.

Trong hoàn cảnh ấy, Lâm Úy vừa bước vào tuổi trưởng thành. Chứng kiến cảnh quê hương bị giày xéo, lòng căm phẫn đã thôi thúc anh sớm giác ngộ cách mạng. Anh tham gia đội du kích xã, cùng đồng đội ngày đêm vây đồn, bắn tỉa quân địch trong các cuộc càn quét. Ngày 20-6-1949, theo tiếng gọi của Tổ quốc, anh tìm đến Trung đoàn 18 xin nhập ngũ, trở thành chiến sĩ bộ binh thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 247.

Cuối tháng 6 năm 1949, anh cùng đơn vị hành quân từ Tuyên Hóa, vượt sông Gianh, sông Son qua Bồng Lai, băng qua dãy Trường Sơn, Ba Rền, U Bò, xuống Long Đại (Quảng Ninh) để chuẩn bị cho chiến dịch “Quảng Bình quật khởi” diễn ra từ ngày 15 đến 22-7-1949. Đúng 1 giờ sáng ngày 15-7, anh cùng đơn vị triển khai trận đánh đồn Mỹ Trung, mở đầu cho phong trào nổi dậy. Ngay trong ngày, đơn vị tiếp tục phục kích đoàn xe tiếp viện, đốt cháy 4 xe và tiêu diệt 27 tên lính Âu – Phi. Trận đánh đầu tiên giành thắng lợi đã được trung đoàn biểu dương.

Tối 19-5-1950, đơn vị tổ chức mít tinh kỷ niệm sinh nhật lần thứ 60 của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại vùng Châu Lê Xá (Lệ Thủy). Rạng sáng ngày 20-5, máy bay trinh sát địch xuất hiện, thả hỏa mù chỉ điểm cho pháo binh từ căn cứ Hòa Luật Nam bắn phá các làng Xuân Bồ, Hoàng Giang, Uẩn Áo, Xuân Lai, Mỹ Trạch. Tin báo khẩn cho biết một tiểu đoàn lính Âu – Phi tinh nhuệ (biệt hiệu 8DM Spahi) đang tiến vào cánh đồng Xuân Bồ càn quét, phá hoại mùa màng.

Ngay lập tức, Trung đoàn lệnh cho Tiểu đoàn 247 vượt sông phối hợp với Tiểu đoàn 436 bao vây tiêu diệt địch. Bộ đội vượt sông Kiến Giang trên chiếc đò của một cụ già ở Xuân Bồ. Dưới làn đạn dày đặc, cụ vẫn kiên cường chèo đò, đưa từng chuyến bộ đội sang sông. Nhiều chiến sĩ bơi theo, còn vũ khí được chở trên đò để đảm bảo an toàn.

Khi quân địch tiến ra bờ sông ngăn chặn, Đại đội 2 lập tức triển khai đội hình chiến đấu. Lâm Úy nhanh nhẹn nhảy lên từ đò, ngay những giây đầu đã bắn hạ 2 tên địch đang tìm vị trí đặt trung liên. Tiếp đó, anh liên tiếp ném lựu đạn vào đội hình địch, tiêu diệt thêm nhiều tên khác. Mặc cho máy bay B24 gầm rú trên đầu, ném bom và bắn phá dữ dội, quân ta vẫn áp sát, giành thế chủ động.

Trong lúc chiến đấu giáp lá cà, Lâm Úy lắp lê xông thẳng vào đội hình địch, đâm gục một tên lính. Một tên lính Pháp cao lớn lao vào ôm ghì lấy anh. Không chùn bước, anh dồn hết sức lực kéo đối phương xuống sông, vật lộn quyết liệt. Giữa làn đạn bắn xối xả, anh đã anh dũng hy sinh trong tư thế hai tay vẫn ghì chặt kẻ thù, miệng cắn vào cổ tên lính Pháp. Anh ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, chưa tròn hai mươi.

Tấm gương chiến đấu quả cảm của Lâm Úy đã tiếp thêm sức mạnh cho toàn đơn vị. Các chiến sĩ đồng loạt xung phong, chia cắt và tiêu diệt từng cụm địch. Sau bốn giờ chiến đấu ác liệt, quân ta hoàn toàn làm chủ trận địa, tiêu diệt toàn bộ tiểu đoàn Âu – Phi tinh nhuệ của địch, với hàng trăm tên bị tiêu diệt trên cánh đồng và dòng sông Xuân Bồ. Âm mưu càn quét, phá hoại mùa màng của địch hoàn toàn bị đập tan.

Năm 1951, tại Đại hội tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang lần thứ nhất tổ chức tại Việt Bắc, Lâm Úy – người con ưu tú của quê hương Quảng Hòa – đã được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng và công nhận liệt sĩ. Sự hy sinh của anh trở thành biểu tượng sáng ngời cho tinh thần chiến đấu bất khuất và lòng yêu nước mãnh liệt của thế hệ thanh niên Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến gian khổ.