Ngư Tiều y thuật vấn đáp – viết nghề thuốc, gửi lòng yêu nước

Có những tác phẩm khi đọc tên, chúng ta có thể nghĩ rằng nội dung của nó chỉ thuộc về một lĩnh vực chuyên môn. Nhưng Ngư Tiều y thuật vấn đáp của Nguyễn Đình Chiểu không chỉ là một tác phẩm bàn về nghề thuốc.

Đằng sau những câu chuyện về y học là cả một thế giới quan, một triết lý sống và một tấm lòng đau đáu với đất nước.

Sau khi chuyển về Ba Tri, Nguyễn Đình Chiểu tiếp tục dạy học, chữa bệnh và sáng tác. Trong giai đoạn này, ông hoàn thành Ngư Tiều y thuật vấn đáp, tác phẩm vừa có giá trị văn học vừa chứa đựng nhiều tri thức và quan niệm về nghề y.

Nhưng nếu chỉ xem đây là một cuốn sách về nghề thuốc thì chưa thể hiểu hết ý nghĩa của tác phẩm.

Nguyễn Đình Chiểu là một người sống trong thời đại đất nước bị xâm lược.

Ông chứng kiến quê hương bị chia cắt.

Ông chứng kiến nhiều nghĩa sĩ ngã xuống.

Ông chứng kiến những lựa chọn khác nhau của con người trước vận mệnh dân tộc.

Tất cả những điều ấy không thể không đi vào thế giới tư tưởng của ông.

Vì vậy, ngay cả khi viết về nghề thuốc, Nguyễn Đình Chiểu vẫn nói đến đạo làm người.

Một người thầy thuốc trước hết phải có tâm.

Người chữa bệnh phải biết quý trọng sự sống.

Người có tri thức không được dùng tri thức vào những mục đích xấu.

Từ nghề y, ông mở rộng sang những vấn đề lớn hơn: danh dự, nhân cách và khí tiết.

Chính trong tác phẩm này, Nguyễn Đình Chiểu thể hiện rõ quan niệm thà chịu thiệt thòi về thể xác nhưng giữ được đạo lý còn hơn có đủ mọi điều kiện mà đánh mất danh dự. Các tư liệu về Nguyễn Đình Chiểu ghi nhận đây là một trong những biểu hiện rõ nét của tinh thần yêu nước và khí tiết trong sáng tác cuối đời của ông.

Đó là điều khiến Ngư Tiều y thuật vấn đáp có một vị trí đặc biệt.

Nguyễn Đình Chiểu không cần phải liên tục nhắc đến chiến trường mới thể hiện được lòng yêu nước.

Đối với ông, yêu nước gắn với cách sống.

Một người yêu nước phải biết giữ nhân cách.

Một người thầy thuốc phải biết thương người.

Một người trí thức phải biết bảo vệ điều đúng.

Một người dân không được quên quê hương và nguồn cội.

Những quan niệm ấy tạo thành một hệ thống tư tưởng xuyên suốt trong cuộc đời ông.

Từ Truyện Lục Vân Tiên với tinh thần nhân nghĩa đến Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc với tiếng khóc bi tráng dành cho những người đã hy sinh, rồi Ngư Tiều y thuật vấn đáp với những suy tư về nghề thuốc và khí tiết, chúng ta đều thấy một Nguyễn Đình Chiểu nhất quán.

Ông tin vào đạo lý.

Ông tin vào con người.

Ông tin rằng cái đúng cần được bảo vệ.

Đó là lý do dù những năm cuối đời không trực tiếp sống giữa các trận đánh, Nguyễn Đình Chiểu vẫn thuộc về “thời hoa lửa”.

Bởi “thời hoa lửa” không chỉ là nơi có tiếng súng.

Đó còn là thời kỳ con người phải lựa chọn thái độ của mình trước những thử thách lớn.

Nguyễn Đình Chiểu đã lựa chọn.

Ông chọn không im lặng.

Ông chọn không hợp tác với kẻ xâm lược.

Ông chọn tiếp tục dạy học.

Ông chọn chữa bệnh.

Ông chọn viết.

Ngòi bút của ông đi từ câu chuyện của những người nông dân đến những người nghĩa sĩ, từ đạo làm người đến vận mệnh đất nước.

Và ngay cả khi viết về nghề thuốc, ông vẫn gửi vào đó một thông điệp dành cho xã hội: tri thức phải đi cùng đạo đức.

Thông điệp ấy đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị.

Một người có thể giỏi chuyên môn, nhưng nếu không có trách nhiệm thì tài năng có thể trở nên vô nghĩa.

Một người có thể thành công, nhưng nếu đánh mất nhân cách thì thành công ấy không thể được xem là trọn vẹn.

Nguyễn Đình Chiểu đã dùng cả cuộc đời để bảo vệ một quan niệm như vậy.

Vì thế, Ngư Tiều y thuật vấn đáp không chỉ kể cho chúng ta câu chuyện về nghề thuốc.

Tác phẩm còn kể câu chuyện về một con người không bao giờ ngừng suy nghĩ về đạo lý và đất nước.

Đó là ngọn lửa vẫn cháy trong những năm tháng cuối đời của Nguyễn Đình Chiểu.