“NGƯỜI ANH CẢ” VÀ DI SẢN CỦA MỘT CUỘC ĐỜI

Có những con người được lịch sử ghi nhớ bằng những chiến thắng. Có những con người được nhớ bằng chức vụ. Nhưng cũng có những con người được nhân dân nhớ bằng tình cảm. Võ Nguyên Giáp là một trường hợp đặc biệt. Ông được lịch sử ghi nhận là Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, Tổng Tư lệnh của quân đội trong những giai đoạn quan trọng, nhưng trong tình cảm của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ, ông còn được gọi bằng một cách rất gần gũi: “Người Anh Cả”.

Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại làng An Xá, Lệ Thủy, Quảng Bình. Từ một thanh niên yêu nước, ông bước vào hoạt động cách mạng, trải qua nhiều công việc: hoạt động chính trị, làm báo, xây dựng cơ sở, tổ chức lực lượng vũ trang. Năm 1944, ông được giao tổ chức Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân với 34 chiến sĩ. Năm 1948, ông trở thành Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nếu nhìn toàn bộ hành trình ấy, điều đáng chú ý là sự trưởng thành của một con người luôn gắn với sự trưởng thành của đất nước. Khi đất nước còn trong cảnh mất nước, ông là một thanh niên tham gia phong trào yêu nước. Khi cách mạng chuẩn bị giành chính quyền, ông tham gia xây dựng lực lượng. Khi chính quyền cách mạng ra đời, ông tham gia tổ chức quân đội. Khi chiến tranh bùng nổ, ông trở thành Tổng Chỉ huy. Khi quân đội trưởng thành, ông chỉ huy những chiến dịch có ý nghĩa quyết định.

Chiến thắng Việt Bắc năm 1947 góp phần làm thất bại ý đồ “đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân Pháp. Chiến thắng Biên giới năm 1950 phá thế bao vây và mở ra bước phát triển mới của cuộc kháng chiến. Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 trở thành dấu mốc quan trọng của lịch sử Việt Nam và lịch sử thế giới. Những chiến công ấy gắn với tên tuổi Võ Nguyên Giáp, nhưng bản thân ông không thể tách khỏi tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đã tạo nên những thắng lợi đó.

Điều khiến hình ảnh Võ Nguyên Giáp trở nên đặc biệt là ông không chỉ được nhớ bằng những trận đánh. Người ta còn nhớ đến cách ông quan tâm tới con người. Trong Điện Biên Phủ, ông gửi thư cho những người làm công tác quân y, dân công, hộ lý và cấp dưỡng phục vụ thương binh. Bức thư ấy cho thấy phía sau một vị Tổng Tư lệnh là sự quan tâm đến những người đang làm những công việc thầm lặng ở phía sau chiến trường.

Người ta cũng nhớ đến ông bởi khả năng học hỏi và tư duy. Võ Nguyên Giáp không xuất thân từ một trường quân sự chuyên nghiệp. Ông đến với quân đội từ con đường cách mạng, từ thực tiễn và từ quá trình tự học, nghiên cứu. Chính vì vậy, cuộc đời ông là minh chứng đặc biệt cho sức mạnh của tri thức khi kết hợp với thực tiễn.

Một nhà báo có thể trở thành nhà quân sự. Một người thầy có thể trở thành vị Đại tướng. Một người chưa từng trải qua trường quân sự chính quy có thể trở thành người tổ chức và chỉ huy một quân đội đi qua những cuộc chiến tranh lớn. Điều đó không có nghĩa tài năng quân sự tự nhiên xuất hiện. Nó cho thấy con người có thể học hỏi, trưởng thành và vượt qua giới hạn của chính mình nếu có mục tiêu lớn, ý chí và tinh thần trách nhiệm.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đánh giá Võ Nguyên Giáp là vị Đại tướng đầu tiên và Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh hơn 80 năm hoạt động cách mạng của ông và những đóng góp lớn đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Ngày 4 tháng 10 năm 2013, Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời, khép lại một cuộc đời hơn một thế kỷ, trong đó hơn 80 năm gắn bó với cách mạng. Nhưng cái chết không khép lại câu chuyện về ông. Những địa danh gắn với cuộc đời ông vẫn còn đó: An Xá, Cao Bằng, Việt Bắc, Đông Khê, Điện Biên Phủ… Những thế hệ quân nhân vẫn nhắc đến ông. Những người trẻ vẫn tìm đọc về ông. Và mỗi lần lịch sử dân tộc được kể lại, hình ảnh người Đại tướng đầu tiên lại trở về.

Có lẽ di sản lớn nhất của Võ Nguyên Giáp không chỉ nằm ở những chiến thắng quân sự. Đó còn là tinh thần học hỏi, sự quyết đoán nhưng thận trọng, khả năng lắng nghe, sự gắn bó với nhân dân và ý thức chịu trách nhiệm trước những quyết định của mình.

Từ cậu học trò xứ Quảng đến người đứng đầu quân đội, hành trình ấy kéo dài hơn tám thập niên. Đó là một cuộc đời đủ dài để chứng kiến những bước ngoặt lớn của dân tộc, nhưng cũng đủ sâu để để lại nhiều bài học cho những thế hệ sau.

Và khi gọi Võ Nguyên Giáp là “Người Anh Cả”, người ta không chỉ nói về quân hàm hay chức vụ. Đó là cách gọi thể hiện tình cảm của nhiều thế hệ đối với một người đã dành phần lớn cuộc đời mình cho đất nước.

Một thế hệ trẻ hôm nay có thể không còn nghe tiếng súng của những năm tháng hoa lửa. Nhưng khi đọc về Võ Nguyên Giáp, chúng ta vẫn có thể hiểu được giá trị của hòa bình, của độc lập và của trách nhiệm. Bởi lịch sử không chỉ để nhớ về quá khứ. Lịch sử còn để mỗi người hôm nay biết mình đang được thừa hưởng điều gì và cần làm gì để xứng đáng với những thế hệ đã đi trước.

Từ An Xá đến Điện Biên Phủ, từ khu rừng Trần Hưng Đạo đến những trang sử của dân tộc, cuộc đời Võ Nguyên Giáp đã trở thành một phần của ký ức Việt Nam thế kỷ XX. Và câu chuyện về ông sẽ còn được kể lại, không chỉ như câu chuyện của một vị tướng, mà như câu chuyện về một con người đã dành trọn cuộc đời mình cho Tổ quốc.