Người Anh hùng bắn rơi 5 máy bay địch

Cũng như bao thanh niên yêu nước khác, năm 1971, ông Toản hăng hái lên đường nhập ngũ và được chọn đi học lớp “Trắc thủ tên lửa A72”, vũ khí bắn máy bay địch tầm thấp do chuyên gia Liên Xô hướng dẫn. Tháng 3/1972 ông được triệu tập đi B vào vùng Đông Nam Bộ. Tham gia trận chiến đấu đầu tiên vào tháng 5/1972, ông đã bị thương nặng, đơn vị đã định chuyển ông về tuyến sau. Nhưng với tinh thần quyết tâm cao, ông đã xung phong ở lại làm công tác hậu cần. Vết thương dần hồi phục, ông tiếp tục học tập, nghiên cứu kinh nghiệm của các xạ thủ bắn máy bay địch. Lần đầu tiên được làm xạ thủ tham gia trận đánh tại chốt Đức Huệ. Đây là trận địa đặt trên đồng lầy, không có điều kiện làm hầm hố và công sự, mà chỉ lợi dụng cỏ Lác cao khoảng 1,2m làm vật che khuất, tình thế ngàn cân treo sợi tóc, ngày nào cũng chịu mưa bom, bão đạn. Ngày 16/4/1974, giữa lúc trận đánh ác liệt nhất vào tuyến bộ binh của ta, lúc đó, 1 chiếc C130 của địch xuất hiện.

Ông Toản nhớ lại: “Tình huống lúc này rất cấp thiết, nếu đứng lên bắn máy bay thì chắc chắn bị địch phát hiện và chúng tôi phải trả giá đắt bằng chính tính mạng của cả tổ chiến đấu. Ngay lúc đó, tôi đã nghĩ ra tư thế quỳ bắn cùng các động tác khôn khéo để quả đạn A72 không bị hở nhiều trên chiều cao của cỏ Lác. Khi bắt được tín hiệu máy bay, tôi đã phóng tên lửa chính xác vào chiếc C130 khiến nó nổ tung, toàn bộ các hòm đạn, tổ giặc lái cùng sỹ quan, binh sĩ ngụy trên máy bay bị tiêu diệt hoàn toàn. Cùng lúc đó trong chốt dồn dập nã pháo cối vào trận địa theo cụm khói đạn A72, rất may trời có gió, đám khói đã bay xa trận địa nên tổ chiến đấu của chúng tôi đã an toàn”. Với chiến công xuất sắc, lần đầu tiên, ông Toản đã được tặng Huân chương chiến công giải phóng hạng 2 và Huy hiệu Dũng sĩ diệt máy bay. Tiếp tục được giao nhiệm vụ bảo vệ thị trấn Lộc Ninh - thủ phủ của quân giải phóng, tại đây, ông đã dũng cảm, quyết tâm cao độ, tiếp tục bắn rơi máy bay C130. Vì góc phóng quá lớn, toàn bộ lực phóng của tên lửa đã hất ông ngã về phía sau, mặt bị bỏng, tóc cháy gần hết. Nhưng may nhờ đeo kính bảo vệ nên 2 mắt được an toàn. Lần này, ông đã được sư đoàn tặng thưởng Huân chương Giải phóng hạng Ba và Dũng sĩ diệt máy bay. Tiếp sau đó, ông lại được điều lên cao điểm 178, gần sân bay Lộc Ninh và tiếp tục ra phương án tiêu diệt máy bay không người lái. Ngày 17/1/1975. bằng 1 quả đạn A72 ông đã bắn rơi tại chỗ một máy bay trinh sát điện tử không người lái. Đây là chiếc máy bay hiện đại duy nhất của Mỹ bị bắn rơi ở chiến trường miền Nam Việt Nam. Và trận thắng không chỉ mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc cả về chính trị và quân sự mà còn góp tiếng nói mạnh mẽ trên bàn ngoại giao quốc tế. Với chiến công đặc biệt này, Đại đội của ông lúc đó được tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất. Đầu năm 1975, ông tham gia chiến dịch giải phóng Sài Gòn. Ngày 13/3/1975, ông đã bắn rơi chiếc máy bay ném bom A37 và ngày 14/3/1975, ông tiếp tục bắn rơi máy bay trinh sát L19. Với thành tích đặc biệt xuất sắc trong 2 ngày đầu tiên của chiến dịch, với 2 quả đạn bắn rơi tại chỗ 2 máy bay, tiêu diệt toàn bộ giặc lái, bảo vệ vững chắc và chi viện đắc lực, kịp thời cho bộ binh trong lúc ác liệt nhất, ông được Bộ Tư lệnh Sư đoàn 3 bộ binh tặng 2 Huy hiệu Dũng sĩ diệt máy bay và đề nghị tặng thưởng Huân chương Chiến công giải phóng hạng 2.

Với chiến công bắn rơi 5 máy bay, trong đó có 1 chiếc C130 hành quân tiếp viện và 1 máy bay không người lái, ngoài Huân chương Chiến công, Dũng sĩ diệt máy bay, ông Toản còn được tặng Huy hiệu Bác Hồ. Nhiều lần bị thương nhưng ông Toản vẫn xung phong tiếp tục chiến đấu ở các chiến trường Campuchia và biên giới phía Bắc Vị Xuyên, vết thương tái phát, năm 1987 ông về nghỉ chế độ. Trở về đời thường, ông tiếp tục phát huy bản chất bộ đội Cụ Hồ, tích cực tham gia công tác tại địa phương, xây dựng Hội CCB vững mạnh; nuôi dạy 2 con trưởng thành, đóng góp tích cực vào sự phát triển của quê hương, đất nước. Ngày 10/8/2015, ông vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Ông chính là tấm gương để thế hệ trẻ hôm nay học tập, noi gương về ý chí, nghị lực vươn lên mọi khó khăn trong lửa đạn chiến tranh cũng như trong thời bình; xứng đáng với danh hiệu Anh hùng của quân đội Anh hùng.