​Người anh hùng Biệt động Sài Gòn và phút giây bất tử trước họng súng kẻ thù

(Ảnh tư liệu: Khí tiết kiên cường bất khuất của Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi trước pháp trường năm 1964)

​Sinh ra trong một gia đình nghèo giàu truyền thống yêu nước tại Quảng Nam, Nguyễn Văn Trỗi vào Sài Gòn làm thợ điện tại Hãng hỏa xa Sài Gòn. Chứng kiến cảnh bất công và sự tàn phá của chiến tranh, anh sớm giác ngộ cách mạng và được kết nạp vào Đội Biệt động 65 thuộc Quân khu Sài Gòn - Gia Định.

​Với nghề nghiệp là thợ điện thông thuộc các tuyến đường, anh Trỗi nhiều lần thực hiện xuất sắc các nhiệm vụ trinh sát và vận chuyển tài liệu mật giữa lòng đô thị bị kiểm soát chặt chẽ.

​Tháng 5 năm 1964, nhận được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sang Sài Gòn để thị sát và lên kế hoạch tăng cường chiến tranh, Đội Biệt động 65 giao nhiệm vụ cho Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội gài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) — con đường duy nhất mà phái đoàn Mỹ sẽ đi qua từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố.

​Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, trong khi đang gài khối thuốc nổ dưới chân cầu, anh Trỗi bất ngờ bị kẻ thù phát hiện và bắt giữ.

​Biết anh là chiến sĩ biệt động nắm giữ nhiều cơ sở ngầm, chính quyền Sài Gòn và các sĩ quan tình báo Mỹ đã dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ tiền tài, chức quyền cho đến những hình tra tấn dã man nhất. Tuy nhiên, người thanh niên Quảng Nam 24 tuổi vẫn giữ vững khí tiết, nhất quyết không khai báo bất kỳ đồng đội hay tổ chức nào.

​Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, kẻ thù đưa Nguyễn Văn Trỗi ra xử bắn tại nhà giám Chí Hòa. Trước họng súng của quân thù, anh Trỗi từ chối bịt mắt. Anh dũng cảm nhìn thẳng vào nòng súng đối phương và hô vang những lời thề đanh thép làm kinh hoàng kẻ thù:

​"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Việt Nam Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!"

​Chín phút cuối cùng đầy khí tiết anh hùng của Nguyễn Văn Trỗi tại pháp trường đã được các phóng viên quốc tế ghi lại và truyền đi khắp thế giới, làm dấy lên phong trào phản chiến mạnh mẽ tại Mỹ và nhiều nước Mỹ La-tinh.

​Sự hy sinh anh dũng của Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành nguồn cảm hứng lớn lao cho hàng triệu thanh niên Việt Nam lên đường ra mặt trận với tinh thần "Sống như anh"và là biểu tượng bất tử của thế hệ yêu nước quyết tử cho tổ quốc quyết sinh .

​Anh vinh dự được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Chiến công hạng Nhất. Tên của anh hiện được đặt cho nhiều con đường, ngôi trường lớn tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng cùng nhiều thành phố trên thế giới (như Công viên Nguyễn Văn Trỗi tại thủ đô Habana, Cuba).