Người Anh hùng Khmer và những lần gặp Bác Hồ không thể nào quên

Trong số những người con miền Nam tập kết ra Bắc và có dịp gặp Bác Hồ, Trung tá Sơn Ton – người dân tộc Khmer, Anh hùng Lực lượng vũ trang đầu tiên của Nam Bộ – là một người luôn giữ trong lòng những kỷ niệm đặc biệt về Người. Nhiều năm đã trôi qua, nhưng mỗi khi nhắc đến Bác Hồ, ông vẫn nhớ nhất lần gặp Bác vào năm 1955. Đó không chỉ là một cuộc gặp với một vị lãnh tụ, mà còn là khoảnh khắc giúp ông cảm nhận sâu sắc sự gần gũi, giản dị và tình cảm của Bác dành cho những người chiến sĩ, đặc biệt là đồng bào các dân tộc.

Sơn Ton sinh ra và lớn lên trong một gia đình Khmer nghèo ở xã Lưu Nghiệp Anh, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh. Gia đình chỉ có hai chị em. Từ khi mới lên 9 tuổi, ông đã phải theo cha mẹ lưu lạc khắp nơi để làm thuê, ở đợ, cuối cùng dừng chân tại Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng. Cuộc sống nghèo khó khiến cậu bé Sơn Ton sớm nếm trải đủ nhọc nhằn. Sau Cách mạng tháng Tám, nhiều chủ điền lo sợ, lần lượt giải tán người ở, Sơn Ton mất việc. Trong lúc phong trào đánh Pháp đang diễn ra sôi nổi, ông không ngần ngại tìm đến du kích Long Phú xin tham gia chiến đấu. Từ đây, người thanh niên Khmer ấy trở thành một chiến sĩ gan góc và nổi tiếng với khả năng sử dụng lựu đạn gài.

Ở vùng sông nước Long Phú khi ấy, quân Pháp luôn phải dè chừng mỗi khi hành quân. Tàu địch tiến vào sông có thể gặp địa lôi, quân địch lên bờ lại có thể rơi vào những quả lựu đạn đã được giấu kín. Sơn Ton không chỉ gan dạ mà còn đặc biệt nhanh trí, bình tĩnh quan sát và nghiên cứu quy luật hoạt động của đối phương. Ông thường tính toán nơi địch có khả năng đi qua rồi bí mật đặt lựu đạn ở đó. Quả nhiên, nhiều lần địch vừa tìm đến đã gặp phải những tiếng nổ bất ngờ, kẻ chết, kẻ bị thương. Khi có người tò mò hỏi Sơn Ton “sao đoán đúng vậy?”, ông chỉ cười hiền lành và đáp: “Có gì đâu, thằng Tây nó ác lại tham lam. Mình đoán biết nó sẽ ăn, sẽ lấy, sẽ đi chỗ đó nên gài lựu đạn thôi…”. Sự mưu trí và những chiến công ấy khiến Đội du kích Long Phú trở thành nỗi ám ảnh của quân Pháp ở Sóc Trăng trong suốt 9 năm kháng chiến, đồng thời trở thành nguồn cảm hứng để cố Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hương sáng tác Bài ca du kích Long Phú. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, Sơn Ton trở thành người được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang sớm nhất ở miền Nam.

Năm 1954, cùng bộ đội tập kết ra Bắc, Sơn Ton được giao làm công tác hậu phương quân đội. Cũng từ đây, ông có cơ hội gặp Bác Hồ nhiều lần. Tuy nhiên, trong số những lần được gặp Người, cuộc gặp vào năm 1955 khi ông đang tham dự Đại hội Mặt trận Thống nhất là kỷ niệm khiến ông xúc động nhất. Tối hôm ấy, tổ của Sơn Ton có 12 người, do Thiếu tướng Uông Thừa Vũ làm tổ trưởng, Anh hùng La Văn Cầu làm tổ phó, đang ngồi thảo luận về văn kiện đại hội thì Bác Hồ bất ngờ bước vào. Bác đến thăm tổ các anh hùng, chiến sĩ thi đua – những người con ưu tú của miền Nam. Không khí đang trang nghiêm bỗng trở nên gần gũi hơn khi Bác ân cần hỏi han từng người. Bác nhắc Anh hùng Núp khi họp hành phải mặc quân phục, còn những dịp khác mới đóng khố Tây Nguyên. Rồi Bác hướng về phía mọi người và hỏi: “Chú nào là người dân tộc Khmer, vừa mới được phong anh hùng?”. Khi ấy, Sơn Ton đang mang quân hàm Thiếu úy. Vừa vui mừng vừa hồi hộp, ông đứng dậy thưa: “Thưa Bác, là cháu ạ. Cháu là người dân tộc Khmer Nam bộ”. Bác tiếp tục hỏi: “Cháu có biết chữ Pali không?”. Sơn Ton thành thật trả lời: “Cháu không biết, cháu chỉ đi ở đợ rồi lo đi đánh giặc, không vào chùa học chữ…”. Nghe vậy, Bác khuyên ông phải cố gắng học cho giỏi chữ Pali và tiếng Khmer để sau này trở về miền Nam vận động đồng bào dân tộc cùng tham gia chống Mỹ.

Cuộc trò chuyện càng khiến Sơn Ton bất ngờ khi Bác hỏi ông đánh giặc một mình có được không, rồi nói bằng tiếng Khmer rất rõ: “Prochia-cheon Viet Nam-Campuchia -Lao sammaky veay com-chat anany cum Ba-răng..”. Qua lời nhắc nhở ấy, Bác muốn mọi người hiểu rằng ba dân tộc Việt Nam, Lào và Campuchia phải luôn đoàn kết mới có thể đánh thắng thực dân xâm lược Pháp. Đối với Sơn Ton, đó là một bài học mà ông ghi nhớ suốt đời. Sau nhiều lần được gặp và nghe Bác Hồ nói chuyện trong các kỳ đại hội, ông càng nhận ra Bác là một vị lãnh tụ vô cùng gần gũi và giản dị. Mỗi khi mọi người chuẩn bị trang hoàng cổng chính để đón Bác, Người lại lặng lẽ đi từ cổng sau, đến gần mọi người hơn, ân cần hỏi han như một người thân trong gia đình. Sự giản dị ấy khiến những người gặp Bác nhanh chóng quên đi cảm giác căng thẳng, hồi hộp. Với Sơn Ton, những lần được gặp Người đã trở thành nguồn động viên lớn để ông luôn cố gắng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, dù ở bất cứ nơi đâu.

Sau ngày thống nhất đất nước, Sơn Ton trở về Cù Lao Dung tiếp tục công tác hậu phương quân đội, đồng thời có thời gian tham gia phục vụ chiến trường Campuchia. Công việc đòi hỏi sự tận tâm, cẩn thận và tỉ mỉ, bởi phía sau mỗi nhiệm vụ là những người lính đã chiến đấu, hy sinh hoặc mang thương tật trở về. Sơn Ton luôn cố gắng hết sức mình, bởi ông hiểu đó không chỉ là thực hiện tốt chính sách hậu phương quân đội của Đảng mà còn là nghĩa vụ, là tình cảm của người đồng chí, đồng đội dành cho những người đã trải qua chiến trường.

Giờ đây, Thiếu úy Sơn Ton ngày nào đã 78 tuổi đời, 54 tuổi Đảng và nghỉ hưu với cấp hàm Trung tá. Dù tuổi cao, ông vẫn là một trong những đảng viên gương mẫu tại Chi bộ Đảng khu vực 3, phường An Hội, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ. Từ một cậu bé phải đi ở đợ, cuộc đời Sơn Ton đã rẽ sang một con đường hoàn toàn khác khi ông lựa chọn đi theo Cách mạng của Bác Hồ. Sau những năm tháng chiến đấu và cống hiến, ông trở về với cuộc sống thanh bình, nhìn các con mình tiếp tục góp sức xây dựng đất nước. Sơn Ton tự hào vì cả 3 người con đều có cuộc sống ổn định: một người là sĩ quan quân đội, một người là sĩ quan công an và một người làm công tác hành chính tại bệnh viện nhi đồng. Tất cả đều đang cùng đơn vị thi đua sống và làm việc theo gương Bác Hồ. Đặc biệt, người con thứ hai – Thượng úy Sơn Sa Pan – là một trong những cá nhân tiêu biểu trong phong trào học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh của đơn vị Công an phường Tân An, quận Ninh Kiều.

Từ một cậu bé nghèo từng phải đi ở đợ đến người chiến sĩ cách mạng, Anh hùng Lực lượng vũ trang Sơn Ton đã dành trọn cuộc đời cho đất nước và quê hương. Những lần gặp Bác Hồ đã để lại trong ông không chỉ là ký ức đẹp mà còn là những bài học sống theo Người. Và trong suốt những năm tháng sau này, có hai điều ông luôn tâm đắc, thường xuyên nhắc nhở các con noi theo tấm gương Bác Hồ: sống giản dị và tích cực học tập.