Người anh hùng khởi nghĩa Hương khê

Sau khi vua Hàm Nghi hạ chiếu Cần vương lần thứ nhất (18-7-1885) và chiếu Cần vương lần thứ hai (20-9-1885), một làn sóng yêu nước chống xâm lược Pháp dâng lên từ bắc đến nam. Từ miền xuôi đến miền ngược, từ rừng núi xuống vùng biển dấy lên các cuộc khởi nghĩa hưởng ứng. Nổi lên sớm và trở thành mạnh mẽ nhất là phong trào khởi nghĩa của sĩ phu và nhân dân Hà Tĩnh.

Lực lượng khởi nghĩa nổ ra ở khắp nơi, như là Lê Ninh, Phan Cát Tưu ở Ðức Thọ, Nguyễn Duy Chanh ở Can Lộc, Cao Thắng ở Hương Sơn, Nguyễn Cao Ðôn ở Thạch Hà, Hoàng Bá Xuyên ở Cẩm Xuyên, Ngô Quảng ở Nghi Xuân, Võ Phát ở Kỳ Anh, Trần Hữu Châu ở Hương Khê, v.v.

Phong trào lúc đầu chỉ mang tính tự phát ở các địa phương riêng lẻ, nhưng đến 1887 yêu cầu thống nhất đã trở nên cấp thiết, các lực lượng khởi nghĩa lẻ tẻ ở các huyện đã được tập hợp lại. Ðến 1889 khi Phan Ðình Phùng ở ngoài bắc về thì việc thống nhất các lực lượng trong toàn tỉnh được thực hiện.