Người anh hùng không ai biết tên

Trong ký ức về những năm tháng chiến tranh, Sài Gòn từng là nơi diễn ra nhiều hoạt động bí mật của lực lượng cách mạng. Giữa thành phố ấy, một người con quê Thái Bình đã mang trên mình thân phận khác để thực hiện nhiệm vụ. Đó là Trần Văn Lai, người đã dành nhiều năm âm thầm hoạt động giữa lòng địch.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông sử dụng bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế và là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong nội thành, nơi đối phương kiểm soát chặt chẽ. Ông phải trinh sát các mục tiêu, thu thập tin tức, tài liệu, xây dựng cơ sở cách mạng và tạo điều kiện cho cán bộ của ta trú ém, hoạt động an toàn.

Để bảo đảm an toàn, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Với tên Mai Hồng Quế, ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập.

Ông còn được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Từ đây, ông tiếp cận được những tài liệu liên quan đến các công trình quan trọng.

Một trong những chiến công đáng chú ý là việc thu thập bản đồ hệ thống cống ngầm Sài Gòn. Trần Văn Lai cắt bản đồ thành nhiều phần, đánh dấu thứ tự rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua để vận chuyển ra ngoài.

Chiếc ô-tô bốn chỗ màu trắng biển số EL-6899 được sử dụng trong hoạt động này. Hiện chiếc xe vẫn được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình.

Không chỉ làm công tác trinh sát, ông còn trực tiếp xây dựng căn cứ bí mật.

Từ năm 1962, ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Ông tự đào hầm và đưa hàng chục tấn đất đá ra ngoài mà không để đối phương phát hiện.

Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về hầm. Hơn 2,5 tấn vũ khí được cất giấu an toàn, phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Những kho vũ khí này phục vụ lực lượng biệt động tiến công nhiều mục tiêu quan trọng tại Sài Gòn, trong đó có Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, hoạt động của lực lượng biệt động bị đối phương phát hiện. Trần Văn Lai bị lộ và trở thành đối tượng bị truy bắt gắt gao. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông và tịch thu phần lớn tài sản.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Từ quê hương Thái Bình đến chiến trường Sài Gòn, Trần Văn Lai đã trải qua một hành trình đặc biệt. Ông sống nhiều năm với một thân phận khác, làm những công việc tưởng như bình thường nhưng luôn mang trong mình nhiệm vụ của một người chiến sĩ.

Những căn hầm, chiếc xe, những tài liệu được giấu kín và các chuyến vận chuyển vũ khí là những dấu tích về một thời hoạt động đầy hiểm nguy. Qua câu chuyện ấy, thế hệ hôm nay có thể hiểu thêm về sự hy sinh thầm lặng của những người đã góp sức vào sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do và thống nhất đất nước.