NGƯỜI ANH HÙNG LẤY THÂN MÌNH CỨU PHÁO

Trên dốc Chuối lịch sử năm xưa ấy
Giữa đêm sâu dây tời đứt làm đôi
Một tấm thân lao vào bánh pháo
Để hồn thiêng còn mãi với đất trời.

Những ngày tháng Tư lịch sử, khi cả nước hướng về Điện Biên, lòng ta lại bồi hồi nhớ về những người anh hùng đã ngã xuống làm nên chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu". Trong số đó, hình ảnh người tiểu đội trưởng pháo cao xạ Tô Vĩnh Diện lấy thân mình chèn bánh pháo giữa dốc Chuối đã trở thành huyền thoại, sáng mãi tinh thần quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

Từ cậu bé chăn trâu đến người chiến sĩ cách mạng

Tô Vĩnh Diện sinh năm 1924 trong một gia đình nông dân nghèo ở xã Nông Trường, huyện Nông Cống (nay là huyện Triệu Sơn), tỉnh Thanh Hóa . Tuổi thơ của anh là những tháng ngày cơ cực, lên 8 tuổi đã phải đi ở đợ cho địa chủ, chịu bao cảnh áp bức bất công. Chính những năm tháng ấy đã tôi luyện trong anh ý chí kiên cường và lòng căm thù áp bức .

Cách mạng Tháng Tám thành công đã giải phóng người dân lao động khỏi kiếp sống nô lệ. Năm 1946, Tô Vĩnh Diện tham gia lực lượng dân quân ở địa phương. Đến năm 1949, anh xung phong vào bộ đội, chính thức khoác lên mình màu xanh áo lính .

Tháng 5/1953, quân đội ta thành lập các đơn vị pháo cao xạ đầu tiên để chuẩn bị cho trận đánh lớn. Tô Vĩnh Diện được điều về làm Tiểu đội trưởng pháo cao xạ 37mm thuộc Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn phòng không 367 . Anh cùng đơn vị sang Nam Ninh (Trung Quốc) để huấn luyện. Trong thời gian này, với tinh thần học tập nghiêm túc và ý chí vươn lên, anh được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam và được chỉ định làm Trung đội phó .

Những ngày tháng kéo pháo vào trận địa

Cuối năm 1953, Tô Vĩnh Diện cùng đơn vị hành quân lên Điện Biên Phủ. Hành trình vận chuyển pháo lên mặt trận là một thử thách khắc nghiệt chưa từng có. Những khẩu pháo cao xạ 37mm nặng hơn 2 tấn phải được tháo rời và kéo bằng sức người qua những cung đường rừng núi hiểm trở, dốc cao vực sâu .

Trên chặng đường hành quân dài hơn 1.000km, Tô Vĩnh Diện luôn xung phong nhận những việc khó khăn nhất, thường xuyên đảm nhiệm vị trí lái pháo ở những đoạn đường nguy hiểm. Anh không quản ngại gian khổ, luôn gương mẫu đi đầu, động viên đồng đội vượt qua mọi khó khăn để đưa pháo đến nơi tập kết an toàn .

Tượng đài bộ đội kéo pháo bằng tay trong Chiến dịch Điện Biên Phủ

Ngày 26/1/1954, để đảm bảo cho chiến dịch chắc thắng, Bộ Chỉ huy chiến dịch đã quyết định thay đổi phương án tác chiến từ "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc". Các đơn vị pháo binh nhận lệnh phối hợp với bộ binh kéo pháo ra khỏi trận địa - một nhiệm vụ còn gian nan và nguy hiểm hơn cả lúc kéo vào .

Giây phút hy sinh bất tử

Đêm ngày 1/2/1954, đơn vị của Tô Vĩnh Diện trên đường kéo pháo ra, đến dốc Chuối - một con dốc có độ nghiêng lên tới 70 độ, đường hẹp và cong rất nguy hiểm . Anh cùng đồng chí Ty xung phong lái pháo. Trời tối, mưa rét, đường trơn như đổ mỡ. Khẩu pháo nặng hàng tấn được hàng trăm chiến sĩ dùng dây tời kéo, nhích từng centimet.

Khi pháo xuống được nửa dốc, bất ngờ dây tời bị đứt. Pháo mất kiểm soát, lao nhanh xuống dốc. Đồng chí Ty lái pháo phía ngoài bị hất xuống suối. Trong tình thế ngàn cân treo sợi tóc, Tô Vĩnh Diện vẫn bình tĩnh giữ càng, cố lái cho pháo thẳng đường. Nhưng một trong bốn dây kéo pháo tiếp tục bị đứt, khẩu pháo càng lao nhanh hơn về phía vực sâu .

Giữa ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, Tô Vĩnh Diện đã hô vang với đồng đội: "Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo!" . Anh buông tay lái, lao lên phía trước, lấy thân mình chèn vào bánh pháo. Khẩu pháo khựng lại, nghiêng dựa vào sườn núi và dừng hẳn. Đơn vị kịp thời ghìm giữ được khẩu pháo, nhưng hàng tấn sắt thép đã đè lên người anh .

Khi đồng đội chạy đến ứng cứu, anh chỉ kịp thều thào hỏi: "Pháo có việc gì không?" rồi kiệt sức và hy sinh vào lúc 2 giờ 30 phút ngày 1/2/1954 .

Sống mãi với non sông

Sự hy sinh của Tô Vĩnh Diện đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận, cổ vũ mạnh mẽ toàn mặt trận vươn lên hoàn thành nhiệm vụ. Anh là anh hùng pháo cao xạ đầu tiên của quân đội ta ngã xuống trên mặt trận Điện Biên Phủ .

Ngày 7/5/1955, Tô Vĩnh Diện được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất. Năm 1956, anh được truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân .

Khẩu pháo cao xạ 37mm số hiệu 510681 mà anh hy sinh bảo vệ sau đó tiếp tục tham chiến, bắn rơi 3 máy bay và làm hư hỏng 13 chiếc khác của địch. Hiện nay, khẩu pháo được trưng bày tại Bảo tàng Quân chủng Phòng không - Không quân .

Mộ của anh hiện nằm ở khu đặc biệt của nghĩa trang Điện Biên, cùng với mộ của ba anh hùng nổi tiếng khác: Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn và Trần Can . Tên tuổi anh được đặt cho nhiều đường phố, trường học trên khắp mọi miền Tổ quốc. Bia tưởng niệm được dựng lên tại dốc Chuối - nơi anh đã ngã xuống - như một chứng tích lịch sử nhắc nhở các thế hệ mai sau về tinh thần quả cảm, ý chí kiên cường và lòng hy sinh cao cả vì độc lập tự do của dân tộc.

Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua, nhưng hình ảnh người anh hùng lấy thân mình chèn bánh pháo giữa đêm Điện Biên vẫn còn sống mãi trong trái tim người dân Việt Nam. Câu nói "Thà hy sinh, quyết bảo vệ pháo" của anh mãi là lời thề thiêng liêng, là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ người Việt Nam trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay và mai sau.